ΟΥΤΙΣ  Η  ΟΥΔΕΙΣ;

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟ ΚΑΤΕΓΡΑΜΜΕΝΟ ΛΟΓΟΠΑΙΓΝΙΟ

         Στο ι΄ της Ο­δύσ­σει­ας, με­τα­ξύ των δι­α­φό­ρων πε­ρι­πε­τει­ών και βα­σά­νων που ε­ξι­στο­ρεί ο Ο­δυσ­σέ­ας στον Αλ­κί­νο­ο, α­να­φέ­ρε­ται και στα γε­γο­νό­τα που δι­α­δρα­μα­τί­στη­καν στο νη­σί των Κυ­κλώ­πων (ι΄ 105-566), ό­που κα­τα­γρά­φε­ται και το πι­θα­νώς αρ­χαι­ό­τε­ρο μαρ­τυ­ρού­με­νο λο­γο­παί­γνι­ο στην πα­γκό­σμι­α γραμ­μα­το­λο­γί­α. Πρό­κει­ται γι­α το ε­πει­σό­δι­ο κα­τά το ο­ποί­ο ο Πο­λύ­φη­μος ζη­τά­ει α­πό τον Ο­δυσ­σέ­α να του πει το ό­νο­μά του (ι΄ 355) “....καί μοι τε­ὸν οὔ­νο­μα εἰ­πέ”, και αυ­τός δη­λώ­νει ό­τι λέ­γε­ται “Ού­τις”, ό­νο­μα το ο­ποί­ο ε­κλαμ­βά­νε­ται α­πό τον κύ­κλω­πα ως ‘Ου­δεί­ς’ με α­πο­τέ­λε­σμα, ό­ταν ζη­τού­σε βο­ή­θει­α α­πό τους άλ­λους κύ­κλω­πες να γί­νει η γνω­στή πα­ρε­ξή­γη­ση συ­νε­πεί­α της ο­ποί­ας δεν πρό­στρε­ξαν σε βο­ή­θει­ά του αλ­λά τον ει­ρω­νεύ­τη­καν κι ό­λας με ‘έ­πε­α πτε­ρό­ε­ντα­’, λό­γι­α του α­έ­ρα, συ­στή­νο­ντάς του να πα­ρα­κα­λέ­σει τον Πο­σει­δώ­να να τον θε­ρα­πεύ­σει α­πό τη νό­σο που του έ­στει­λε ο Δί­ας (ι΄ 403-406).

         Η συ­νη­θι­σμέ­νη ερ­μη­νεί­α εί­ναι ό­τι πρό­κει­ται γι­α ευ­φυ­ά α­πά­τη με την ο­ποί­α ο Ο­δυσ­σέ­ας ξε­γέ­λα­σε τον θη­ρι­ώ­δη αλ­λ’ α­πλοϊ­κό και α­νό­η­το Πο­λύ­φη­μο. Αλ­λά ό­σο πο­λυ­μή­χα­νος και αν ή­ταν ο Ο­δυσ­σέ­ας, δεν ή­ταν δυ­να­τό να μα­ντέ­ψει τη συ­νέ­χει­α της ι­στο­ρί­ας ώ­στε να ξε­στο­μί­σει έ­να τό­σο α­πί­θα­νο ό­νο­μα.

Βλέπε    ι΄ 364-367  :

Κύκλωψ, εἰρωτᾷς μ’ ὄνομα κλυτόν; αὐτὰρ εγώ τοι

ἐξερέω· σὺ δέ μοι δὸς ξείνιον, ὥς περ ὑπέστης.

Οὖτις ἐμοί γ’ ὄνομα· Οὖτιν δέ με κικλήσκουσι

μήτηρ ἠδὲ πατὴρ ἠδ’ ἄλλοι πάντες ἑταῖροι.

    Ακολουθεί η εξόρυξη του οφθαλμού: ι΄ 381-382  :

οἱ μὲν μοχλὸν ἑλόντες οξὺν ἐπ’ ἄκρῳ

ὀφθαλμῷ ἀνέρεισαν.....

    Και κα­τα­λή­γου­με στην πα­ρε­ξή­γη­ση που σώ­ζει τον Ο­δυσ­σέ­α και τους συ­ντρό­φους του, ι΄ 399-414  :

αὐτὰρ ὁ Κύκλωπας μεγάλ’ ἤπυεν, οἵ ρά μιν ἀμφὶς

ὤκεον ἐν σπήεσσι δι’ ἄκριας ἠνεμόεσσας

οἱ δὲ βοῆς αΐοντες ἐφοίτων ἄλλοθεν ἄλλος

ἱστάμενοι δ’ εἰροντο περὶ σπέος, ὅττι ἑ κήδοι·

‘τίπτε τόσον, Πολύφημ’, ἀρημένος ὧδ’ ἐβόησας

νύκτα δ’ ἀμβροσίην καὶ αΰπνους ἄμμε τίθησθα;

ἦ μή τίς σευ μῆλα βροτῶν ἀέκοντος ἐλαύνει;

ἦ μή τίς σ’ αὐτὸν κτείνει δόλῳ οὐδὲ βίηφι;’

τοὺς δ’ αὖτ’ ἐξ ἄντρου προσέφη κρατερὸς Πολύφημος·

‘ὦ φίλοι, Οὖτις με κτείνει δόλῳ ἠὲ βίηφιν’.

 οἱ δ’ ἀπαμειβόμενοι ἔπεα πτερόεντ’ ἀγόρευον·

‘εἰ μὲν δὴ τίς σε βιάζεται οἶον ἐόντα,

νοῦσόν γ’ οὔ πως ἔστι Διὸς μεγάλου ἀλέασθαι,

αλλὰ σύ γ’ εὔχεο πατρὶ Ποσειδάωνι ἄνακτι.’

ὥς ἄρ’ ἔφαν ἀπιόντες, ἐμὸν δ’ εγέλασσε φίλον κῆρ,

ὡς ὄνομ’ ἐξαπάτησεν ἐμὸν καὶ μῆτις ἀμύμων.

         Κα­τά την ε­δώ εκ­φρα­ζό­με­νη ά­πο­ψη, η εν­λό­γω ερ­μη­νεί­α εί­ναι λαν­θα­σμέ­νη πα­ρό­λο που την υ­πο­στη­ρί­ζει δήθεν ο ί­δι­ος ο Ο­δυσ­σέ­ας α­πο­δί­δο­ντάς τη στο ‘ό­νο­μα’ αλ­λά και στην μή­τιν: “ὡς ὄ­νο­μ’ ἐ­ξα­πά­τη­σεν ἐ­μὸν καὶ μῆ­τις ἀ­μύ­μων” (ι΄ 414). Και δε θα μπο­ρού­σε να εί­ναι δι­α­φο­ρε­τι­κή μέ­χρι ν’ α­να­γνω­σθούν τα ε­πι­κά σπα­ρά­γμα­τα της Με­σο­πο­τα­μί­ας και δη της Σου­με­ρί­ας.

            Ε­ντού­τοις υ­πάρ­χουν στο κεί­με­νο με­ρι­κές ‘α­συ­νέ­πει­ε­ς’ που δη­μι­ουρ­γούν κά­ποι­α ε­ρω­τη­μα­τι­κά ή, που αποκαλύπτονται, έστω, εκ των υστέρων. Κα­τ’ αρ­χή δεν υ­πάρ­χει φι­λο­παί­γμων δι­ά­θε­ση. Η ‘σκηνή’ είναι λίγο ‘τραβηγμένη’ διότι το ε­πει­σό­δι­ο ε­ξε­λίσ­σε­ται κά­τω α­πό δρα­μα­τι­κές συν­θή­κες και α­φού ο Πο­λύ­φη­μος έ­χει ή­δη κα­τα­βρο­χθί­σει έ­ξι α­πό τους δώ­δε­κα συ­ντρό­φους του Ο­δυσ­σέ­α, ο ο­ποί­ος πα­ρά το φό­βο του, δε δι­στά­ζει να τα βά­λει μα­ζί του φρα­στι­κά του­λά­χι­στο, μέχρι που τον α­πο­κα­λεί ‘πα­λι­άν­θρω­πο’: “σὺ δὲ μέ­νε­αι οὐ­κέ­τ’ ἀ­νε­κτῶς, σχέτ­λι­ε, πῶς κέν τις σε καὶ ὕ­στε­ρον ἄλ­λος ἵ­κοι­το ἀν­θρώ­πων πό­λε­ων;” (ι΄ 350-352) ενώ ο Πο­λύ­φη­μος α­πα­ντά­ει με αρ­κε­τή αυ­το­συ­γκρά­τη­ση (ι΄ 357) “αυ­τί­κα νῦν, ἵ­να τοι δῶ ξεί­νον, ᾧ κε σὺ χαί­ρῃς” με προ­φα­νή στό­χο να πα­ρα­πλα­νή­σει τον Ο­δυσ­σέ­α να του δώ­σει κι άλ­λο κρα­σί, ε­νώ κα­τα­βρό­χθι­ζε α­πρό­σκο­πτα τους συ­ντρό­φους του. Ο Ο­δυσ­σέ­ας τε­λι­κά τον με­θά­ει κι έ­πει­τα του α­πο­κα­λύ­πτει το ό­νο­μά του.

          Ο κα­θ’ η­μάς Ο­δυσ-σεύς εί­πε α­πλώς το ό­νο­μά του, Ud Zi, το ο­ποί­ο με­τα­γρά­φτη­κε ή μάλ­λον ‘με­τα­φω­νή­θη­κε­’ ω­ς ‘Ού­τι­ς’ κι ε­ξελ­λη­νί­στη­κε τε­λι­κά ως Ο­δυσ­σεύς, ό­πως αι­ώ­νες αρ­γό­τε­ρα ο Goethe γι­νό­ταν Γυ­θεί­ος και ο Byron Βύ­ρων. Η φω­νη­τι­κή σχέ­ση του ‘Ο­δυσ­σεύ­ς’ με το Ud Zi κι εν τέ­λει με το ‘Ού­τι­ς’ εί­ναι προ­φα­νής, πα­ρά τον πά­ντο­τε ε­πι­κρε­μά­με­νο κίν­δυ­νο της τυ­χαί­ας πα­ρε­τυ­μο­λό­γη­σης. Η φι­λό­τι­μη προ­σπά­θει­α του ο­μη­ρί­δη που δι­α­μό­φω­σε το στί­χο α΄ 62 με το πε­ρί­φη­μο “τί νύ οἱ τό­σον ὠ­δύ­σα­ο, Ζεῦ;” και τον λι­γό­τε­ρο γνω­στό τ΄ 407 – 409 “πολ­λοῖ­σιν γὰρ ἐ­γώ γε ὀ­δυσ­σά­με­νος τό­δ’ ἱ­κά­νω, ἀν­δρά­σιν ἠ­δὲ γυ­ναι­ξὶν ἀ­νὰ χθό­να βω­τι­ά­νει­ραν· τῷ δ’ Ὀ­δυ­σεὺς ὃ­νο­μ’ ἔ­στω ἐ­πώ­νυ­μον” με το α­μαρ­τύ­ρη­το α­πό αλ­λού και σχε­δόν ά­χρη­στο [1] κα­τά τα λοι­πά ‘ὀ­δύσ­σο­μαι’ που υ­πο­τί­θε­ται ό­τι ση­μαί­νει ‘δυ­σα­ρε­στοῦ­μαι, χο­λοῦ­μαι, μέμ­φο­μαι’ γι­α να του δη­μι­ουρ­γή­σει έ­τυ­μον δι­ά στό­μα­τος Α­θη­νάς και να τον πο­λι­το­γρα­φή­σει, δεν πεί­θει. Η ε­τυ­μο­λό­γη­ση θε­ω­ρεί­ται α­πό τους Liddel και Scott ‘μυ­θι­κή’. Το ό­νο­μα ‘Ο­δυσ­σεύ­ς’ δεν ε­τυ­μο­λο­γεί­ται ελ­λη­νι­κά. Ο δε ο­μη­ρί­δης που συ­νέ­τα­ξε ή δι­α­μόρ­φω­σε τους στί­χους ι΄ 364-367 γνώ­ρι­ζε το πρα­γμα­τι­κό ό­νο­μα· το ε­κμε­ταλ­λεύ­τη­κε γι­α να κά­νει το λο­γο­παί­γνι­ο, μι­α κω­μω­δί­α πα­ρε­ξη­γή­σε­ων θα το λέ­γα­με με­ρι­κούς αι­ώ­νες αρ­γό­τε­ρα, αλ­λά δεν το ε­φεύ­ρε.

             Και ποιος είναι ο Ud Zi,  στο χειρόγραφο    ο Ήλιος της Ζωής;       

    Τα πι­ο πά­νω ε­μεν­γκιρ (σου­με­ρι­α­κά) gushum (σφη­νο­γράμ­μα­τα) προ­φέ­ρο­νται ‘ud zi’ και ση­μαί­νουν ‘ή­λι­ος της ζω­ή­ς’. Πρό­κει­ται γι­α τη συ­ντο­μο­γρα­φι­κή α­πό­δο­ση των πλή­ρους ο­νό­μα­τος Ζι­ουδ­σου­ρα.

         Zi-ud-su-ra (  zi ζωή, ud ήλιος, su₃ra₂ ρ.πρ. [2]   ) ο ζωντανός ήλιος, ο ήλιος που ζει.

          Ο Ζι­ουδ­σου­ρα, σύμ­φω­να με το “Συμ­βου­λές του Σου­ρουπ­πα­γκ” [3] εί­ναι γι­ος του ι­σό­θε­ου Σου­ρουπ­πα­γκ και α­πο­δέ­κτης των συμ­βου­λών του, μι­ας συλ­λο­γής πα­ροι­μι­ών κα­τ’ ου­σί­α, ο ο­ποί­ος Σου­ρουπ­πα­γκ εί­ναι ο πρώ­τος οι­κι­στής και ή­ρω­ας της ο­μώ­νυ­μης πό­λης, πέ­μπτης ι­ε­ραρ­χι­κά, και η ο­ποί­α δό­θη­κε στον Σουδ, τον άρ­χο­ντα του Κά­τω Κό­σμου (Κα­τα­κλυ­σμός β΄ 15).

         Γι­α να πα­ρα­βάλ­λε­ται προς αυ­τόν έ­νας ή­ρω­ας που κα­τέ­βη­κε α­πό τον ου­ρα­νό και βα­σί­λε­ψε ά­πει­ρα χρό­νι­α, ε­πρό­κει­το γι­α πο­λύ ση­μα­ντι­κή και μά­λι­στα ‘υ­πο­δει­γμα­τι­κή­’ προ­σω­πι­κό­τη­τα· ση­μεί­ο α­να­φο­ράς [4]. Σ’ έ­να α­πό­σπα­σμα α­πό το “Άσμα των Αρ­χαί­ων Βα­σι­λέ­ων” δι­α­βά­ζου­με τα ε­ξής:

Μο­λο­νό­τι δεν δι­α­σώ­ζο­νται ‘πε­ρι­πέ­τει­ε­ς’ α­ντί­στοι­χες του ο­μη­ρι­κού Ο­δυσ­σέ­α, ε­ντού­τοις έ­γι­νε θρύ­λος ως με­γά­λος θα­λασ­σο­πό­ρος. Στον ‘Κα­τα­κλυ­σμό’ (γ΄ 13-14) α­να­φέ­ρε­ται μό­νο ό­τι “ή­ταν χα­μέ­νος στην πε­ρι­πλά­νη­ση, βυ­θι­σμέ­νος στη σι­ω­πή, με το φό­βο να τον τρυ­πά­ει πα­ντού,” και “περ­νού­σε μά­ται­α ο και­ρός του” ό­ταν (γ΄ 15-26) ο Ζι­ουδ­σου­ρα κρυ­φά­κου­σε τυ­χαί­α ό­τι θα γί­νει κα­τα­κλυ­σμός γι­α­τί “α­πο­φα­σί­στη­κε ό­τι το σπέρ­μα του αν­θρώ­που δε θα έ­χει πι­α με­ρί­δι­ο κλη­ρο­νο­μι­άς” και “η βα­σι­λι­κή τους ε­ξου­σί­α και η α­πό­λαυ­ση της ε­ντο­λής τους έ­λη­ξε,” και ναυ­πή­γη­σε πλοί­ο α­πό πο­λύ χο­ντρό ξύ­λο, κλει­στό α­πό πα­ντού, στο ο­ποί­ο βρή­καν κα­τα­φύ­γι­ο πά­ρα πολ­λά ζώ­α. Το ξύ­λο α­πό το ο­ποί­ο ή­ταν κα­τα­σκευ­α­σμε­νο το πλοί­ο ή­ταν τό­σο χο­ντρό που χρει­ά­στη­κε να κά­νει τρύ­πα με τρυ­πά­νι γι­α να μπει ο θε­ός Ου­του, που κα­ταύ­γα­σε τον κό­σμο και στα­μά­τη­σε τον ό­λε­θρο. Τε­λι­κώς οι προ­κα­λέ­σα­ντες τον κα­τα­κλυ­σμό Αν και Εν­λίλ με­τά­νοι­ω­σαν κι ε­πει­δή δι­έ­σω­σε ζώ­α και αν­θρώ­πους, του έ­δω­σαν ως α­ντα­μοι­βή την ‘αι­ώ­νι­α ζω­ή’ αλ­λά στο μα­κρι­νό Ντιλ­μούν, “ε­κεί που α­να­τέλ­λει ο ή­λι­ος”  [6].

    Ο Ζι­ουδ­σου­ρα εί­ναι προ­φα­νώς πο­λύ ση­μα­ντι­κή φυ­σι­ο­γνω­μί­α Μο­λο­νό­τι οι ‘Πε­ρι­πέ­τει­έ­ς’ του δεν κα­τα­γρά­φτη­καν ή του­λά­χι­στο δεν ε­ντο­πί­στη­κε α­κό­μα ού­τε σπά­ρα­γμα πλά­κας με ‘έ­πος πε­ρι­πλά­νη­ση­ς’ που να πα­ρα­πέ­μπει σ’ αυ­τόν, εί­ναι προ­φα­νώς έ­νας α­πό τους θρυ­λι­κούς ‘τα­ξι­δευ­τέ­ς’ που ά­φη­σαν ε­πο­χή, η φή­μη των ο­ποί­ων α­πλώ­θη­κε σε ό­λο το με­σο­γει­α­κό χώ­ρο προ­φο­ρι­κά, αλ­λά εί­χε κα­λύ­τε­ρη τύ­χη στην Ελ­λά­δα, ή του­λά­χι­στο στον ‘ελ­λη­νι­σμό­’ δη­λα­δή τον ελ­λη­νό­φω­νο κό­σμο [7]. Το ό­νο­μά του ίσως πα­ρε­φθαρ­μέ­νο σε ‘Ζι­ου­σου­δρα­‘ στην ακ­κα­δι­κή, γί­νε­ται ‘Ξί­σου­θρο­ς’ στα “Βα­βυ­λω­νι­α­κά” του ελ­λη­νο­μα­θούς βα­βη­λώ­νι­ου ι­ε­ρέ­α Βη­ρωσ­σού, του τρί­του αι. προ Κοι­νής Χρο­νο­λο­γί­ας. Αλλά ο Ουδ Ζι­ έχει έρθει στην Ελ­λά­δα ως Ο­δυσ­σεύς πο­λύ πριν α­να­φερ­θεί σ’ αυ­τόν ο Βη­ρωσ­σός, με τη φυ­σι­ο­λο­γι­κή ο­δό της πο­λι­τι­σμι­κής δι­ά­χυ­σης.

Προς ε­πίρ­ρω­ση της πι­ο πά­νω ά­πο­ψης, αλ­λά και γι­α να γί­νει κα­τα­νο­η­τό το γε­γο­νός ό­τι α­κό­μα και η­χη­τι­κά η Σου­με­ρί­α φτά­νει μέ­χρι κι ε­μάς, πα­ρα­τί­θε­νται με­ρι­κά σφη­νο­γράμ­μα­τα, τα ε­ξής κα­τά σει­ρά: shir  ά­σμα, τρα­γου­δώ, α­πα­ντά εί­τε μό­νο εί­τε ως συν­θε­τι­κό σε πολ­λούς σου­με­ρι­α­κούς ό­ρους που α­να­φέ­ρο­νται σε ύ­μνους και λα­τρευ­τι­κά ά­σμα­τα, και προ­φα­νώς σχε­τί­ζο­νται με αυ­τό οι ο­μη­ρι­κές Σει­ρή­νες, gan κή­πος, χω­ρά­φι, gamun κύ­μι­νο σε τρεις ε­ξε­λισ­σό­με­νες πα­ραλ­λα­γές, abshun ά­βυ­σος, abshag το μέ­σο της θά­λασ­σας. Το ό­τι πολ­λά α­πό τα τυ­πι­κά ε­πι­κά ‘δρώ­με­να­‘ τό­σο των ‘α­κα­τα­μά­χη­των μα­χη­τώ­ν’ ό­σο και των ‘χαλ­κέ­ντε­ρων τα­ξι­δευ­τώ­ν’ έ­χουν πο­λύ αρ­χαι­ό­τε­ρη προ­έ­λευ­ση α­πό τα τέ­λη της 2ης χι­λι­ε­τί­ας εί­ναι πι­α γε­γο­νός. Οι ‘Σει­ρή­νε­ς’ εί­ναι τέ­ρα­τα που τρα­γου­δά­νε ‘shir’. Μέ­χρι την α­νά­γνω­ση των σου­με­ρι­α­κών κει­μέ­νων θε­ω­ρού­σα­με τη λέ­ξη ε­βραϊ­κή, (Παρ/βα­λε και το  shir hashirim asher l^eSlomo – Ά­σμα Α­σμά­των το του Σο­λο­μώ­ντος κα­τά τους Ο΄) ως προ­ερ­χό­με­νη α­πό την προ­γε­νέ­στε­ρη ακ­κα­δι­κή, αλ­λά εί­ναι σου­με­ρι­α­κή, ό­σο του­λά­χι­στο μπο­ρού­με σή­με­ρα να ξέ­ρου­με, δι­ό­τι δεν α­πο­κλεί­ε­ται να εί­ναι α­κό­μα αρ­χαι­ό­τε­ρη, κά­τι που μάλ­λον δε θα το μά­θου­με πο­τέ.ganΣτηΓέ­νε­ση(β’8)λέ­ει: “  vayită yahveh elohim gan b^eěden - Και φύ­τε­ψε ο Γι­αχ­βέ ο Θε­ός ‘gan’ στην Ε­δεν”, που α­πό τους Ο΄ α­πο­δό­θη­κε με τον περ­σι­κό ό­ρο ‘πα­ρά­δει­σο­ς’ (firdush) δη­λα­δή ‘κή­πο­ς’. ‘gamun’ εί­ναι το πα­ρ’ η­μιν ‘κύ­μι­νο­ν’ αρ­χι­κώς πε­ρι­γρα­φι­κά, κα­τό­πιν πι­ο συ­νο­πτι­κά και στην τρί­τη πα­ραλ­λα­γή, με δι­α­φο­ρά πέ­ντε αι­ώ­νων, ε­ντε­λώς συλ­λα­βο­γρα­φι­κά ‘ga-mun’. ab-shun ά­βυσ­σος (ab θά­λασ­σα) και ab-shag το μέ­σον (καρ­δι­ά) της θά­λασ­σας. Κα­τό­πιν ό­λων αυ­τών, η συ­νη­θι­σμέ­νη ε­τυ­μο­λο­γί­α της λέ­ξης ‘ά­βυσ­σος’ πρέ­πει του­λά­χι­στο να τε­θεί εν αμ­φι­βό­λω.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

          [1] Στον Ό­μη­ρο, με τον ο­ποί­ο ει­σά­γε­ται το ρή­μα ὀδύσσομαι στη γλώσ­σα, χρη­σι­μο­ποι­εί­ται μό­νο στον μέ­σο α­ό­ρι­στο και σπά­νι­α: Οδ. ε΄ 340, «  κάμ­μο­ρε, τί­πτε τοι ὦ­δε Πο­σει­δά­ων ἐ­νο­σί­χθων ὠ­δύ­σατ’ έκ­πά­γλως, ὅ­τι τοι κα­κὰ πολ­λὰ φυ­τεύ­ει; οὐ μὲν δή σε κα­τα­φθεί­σει, μά­λα περ με­νε­αί­ων  » ό­που κα­τ’ ου­σί­α ε­πα­νε­ξη­γεί το ό­νο­μα του Ο­δυσ­σέ­α και στους ταυ­τό­ση­μους στί­χους Ιλ. Θ΄ 37 και 468 «  ὡ μὴ πά­ντες ὄ­λω­νται ὀ­δυσ­σα­μέ­νοι­ο τε­οῖ­ο. » Οι άλ­λες χρή­σεις εί­ναι μεταγενέστερες.

[1]   ρ.πρ. = ρηματικά προσδιοριστικά, σουμεριακά γλωσσικά μορφήματα των οποίων η ση­μα­σι­ο­λο­γι­κή εξήγηση και γραμματο-συντακτική λειτουργία εκφεύγει των στόχων του παρόντος.

[1]      Περιλαμβάνεται στα «Έξι Κείμενα από τη Θρυλική Σουμερία» με μετάφραση, σημασιολογικό και γλωσσικό σχολιασμό του γράφοντος, ανέκδοτο. Και ο ‘Κατακλυσμός’ ομοίως.

[1] Το          ‘shar₂ / τρι­α­ντα­έ­ξι χι­λι­ά­δε­ς’ εί­ναι συμ­βα­τι­κή έκ­φρα­ση δι­ό­τι εί­χαν ως βά­ση του με­τρι­κού τους συ­στή­μα­τος το ‘ε­ξή­ντα­’ (  jesh₂   / mu­’ush     ) και χρη­σι­μο­ποι­ού­σαν τις υ­πο­δι­αι­ρέ­σεις και τα πολ­λα­πλά­σι­ά του με δι­ά­φο­ρες ση­μα­σί­ες που εκ­φεύ­γουν του πα­ρό­ντος. ‘shar₂’ 3600 ‘u­₂­di­li­’ 10. Το ‘shar₂’  εί­ναι από τους με­γα­λύ­τε­ρους α­ρι­θμούς που χει­ρί­ζο­νται και το θε­ω­ρούν ι­σό­τι­μο του πα­ντός   ‘shar₂ shar₂’. Υ­πήρχαν και με­γα­λύ­τε­ροι α­ρι­θμοί, πολ­λα­πλά­σι­α ή τε­τρά­γω­να των 30, 60, 3600 κ.ο.κ.

[1]     Τα ‘c’ και ‘j’ στην εδώ μεταγραφή της σουμεριακής προφέρονται ‘sh’ και ‘ng’.

[1]     Στην ακ­κα­δι­κή εκ­δο­χή του Έ­πους του Γιλ­γα­μές, που εί­ναι η πι­ο γνω­στή δι­ό­τι σώ­ζε­ται πρα­κτι­κά ο­λό­κλη­ρη, ο ‘σω­σμέ­νος α­πό το νε­ρό­’ λέ­γε­ται Ου­τνα­πι­στιμ, δη­λα­δή δι­α­τη­ρεί το σου­με­ρι­α­κό του ό­νο­μα, ε­νώ στην ε­πα­να­δι­ή­γη­ση του Κα­τα­κλυ­σμού ως αυ­το­τε­λούς κει­μέ­νου α­πό τους ακ­κά­δες έ­γι­νε Atraharsis. Ως Ζι­ουδ­σου­δρα αναφέρεται μό­νο στον σου­με­ρι­α­κό Κα­τα­κλυ­σμό.

[1]    ‘Ελληνισμός’, ελληνόφωνος κόσμος. Η λ. χρησιμοποιήθηκε εδώ με τη σημασία που της αποδίδει, χωρίς να είναι ούτε ο πρώτος ούτε ο μοναδικός, ο ‘συναθλητής’ Θανάσης Κουδούνης