Το κώνειο της Διόρθωσης

Το κώνειο της Διόρθωσης:

μια Αμοιβαιότητα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:

Διόρθωση, μυθιστόρημα του Thomas Bernhard από τις λευκές εκδόσεις Εξάντας, 1998, σε μετάφραση Βασίλη Τομανά. Ένα βιβλίο στρείδι, όπως τα περισσότερα του Bernhard, που ανοίγει δύσκολα αλλά μετά από μερικές σελίδες αναδύεται η μέγιστη ποιητική του. Με μια γραφή χείμαρρος, δημιουργώντας επαναλαμβανόμενες δίνες και επικίνδυνες στροφές, να σε ρουφά και να σε ξεγυμνώνει. Με μια μετάφραση που σου δημιουργεί την αίσθηση ότι διαβάζεις το πρωτότυπο. Ένα κορυφαίο μυθιστόρημα από έναν κορυφαίο συγγραφέα του 20^ου αιώνα.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ:

Η κοινή καθημερινή διαδρομή για το δημοτικό σχολείο, διαδρομή όλων των δυνατών ανακαλύψεων, θεμελίωσε μια τριπλή φιλία – Ρόιτχαμερ, Χέλερ, Αφηγητής – την έκανε μια φιλία για ολόκληρη τη ζωή.

Ο Ρόιτχαμερ: Το κεντρικό πρόσωπο.

Διδάσκει και ταυτόχρονα σπουδάζει πολιτικές επιστήμες στην Αγγλία. Μια χρονική στιγμή του έρχεται στο μυαλό η θανάσιμη ιδέα της κατασκευής ενός σπιτιού κώνου, ως δώρο στην αδερφή του. Μια ιδέα που τελικά τον σκοτώνει.
Ο Χέλερ: Η έμπνευση, το ερέθισμα.

Δρα με το που υπάρχει. Είναι ταριχευτής ζώων. Έχει χτίσει το σπίτι του μέσα στον πάταγο του ορμητικού ποταμού Αουράχ κόντρα σε όλους τους κανόνες λογικής και οικοδόμησης. Ο Ρόιτχαμερ μένει για μεγάλα διαστήματα στην σοφίτα του Χέλερ, όταν έρχεται από την Αγγλία στην Αυστρία, όπου γράφει και μελετά για τη δημιουργία του κώνου.
Ο Αφηγητής: Ο καταγραφέας. Αυτός ότι περισώσει από το μύθο.

Τα τελευταία 16 χρόνια ήταν και αυτός στην Αγγλία. Είναι συγγραφέας. Μόλις έχει βγει από το νοσοκομείο και καλείται από τον Χέλερ σπίτι του, για να βάλει τάξη στα κατάλοιπα-σημειώσεις του Ρόιτχαμερ που άφησε πίσω του. Πηγαίνει, και μας παρουσιάζει μέσα από αυτά τη ζωή και το θάνατο του φίλου του, προσπαθώντας να μην επιμεληθεί τα κατάλοιπα, να μη διαπράξει το έγκλημα της επιμέλειας. Μένει στη σοφίτα-κελί διορθώσεως μαζί με τα κατάλοιπα, θραύσματα και κουρέλια μιας ζωής, θεωρώντας τη μελέτη των χειρογράφων ιδεώδη θεραπευτική ενασχόληση.
Ο Κώνος: Η ιδέα και το δημιούργημα του Ρόιτχαμερ.

Στην αρχή για τρία χρόνια μελετά το χαρακτήρα της αδερφής του. Καταλήγει μετά από θεμελιακή διερεύνηση ότι ο κώνος αντιπροσωπεύει την πνευματική και συναισθηματική κατάστασή της. Τα προσωπικά μαρτύρια της καταγωγής, τον οδηγούν στην ιδέα του κώνου. Απέναντι στην ακατανοησία της κοινωνίας η οικοδόμηση του κώνου, της δικής του ακατανοησίας είναι η απάντηση. Για τα επόμενα τρία χρόνια μελετά το χαρακτήρα του οικοδομήματος, τη δομή, τους χώρους, τη θέση. Αποφασίζει να το χτίσει στο κέντρο ενός δάσους. Το χτίζει ξοδεύοντας ολόκληρη την κληρονομιά των γονέων. Η αδερφή αντικρίζοντας τον κώνο-δώρο πεθαίνει. Ο Ρόιτχαμερ κληρονομεί τον κώνο στο κράτος με την εντολή να εγκαταλειφθεί τελείως στη φύση και αυτοκτονεί. Τον βρίσκει ο Χέλερ μετά από οκτώ μέρες, κρεμασμένο σε μια φλαμουριά.

ΤΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ της ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ:

Η ιδέα-1: Κάθε άνθρωπος έχει μια ιδέα που τελικά τον σκοτώνει, μια ιδέα που του παρουσιάζεται, την ακολουθεί και τελικά αργά ή γρήγορα και πάντοτε με τη μεγαλύτερη ένταση τον σκοτώνει, τον εκμηδενίζει.

Το αδιέξοδο: Ο καθένας είναι καθορισμένο να μη βρει πια διέξοδο μια μέρα μια κάποια στιγμή που είναι αποφασιστική, έτσι είναι κατασκευασμένος ο άνθρωπος.
Αναμνήσεις: Μια ανίατη αρρώστια.
Η κοινωνία: Είναι οι εκατοντάδες εκατομμύρια άρρωστοι που τους αρρώστησε η κοινωνία.
Το Αληθινό: Αληθινό είναι μάλλον αυτό που έκανε την αβεβαιότητα μας μόνιμη κατάσταση.
Το κράτος: Είναι οι μάταιοι όλοι κόποι να προχωρήσεις, παντού όπου στρέφεται το μάτι σου και το λογικό σου, δε βλέπεις τίποτα άλλο παρά την καταστροφή όλων των κόπων που καταβάλεις για να εξελιχθείς. Ήδη από τη στιγμή της γέννησης (ο αυστριακός) είναι αποτυχημένος άνθρωπος και θα έπρεπε να έχει ξεκαθαρίσει μέσα του ότι παραιτείται όταν παραμένει σ’ αυτή τη χώρα, περιμένοντας ν’ αφανιστεί γερνώντας επίμονα και παρακολουθώντας με ανοιχτά τα μάτια αυτή τη φοβερή διαδικασία απονέκρωσης πάνω στο ίδιο του το πνεύμα και το ίδιο του το σώμα υπομένοντας την ισόβια κατρακύλα.
Τα μυαλά της πολιτικής: Πιο κατάλληλα μυαλά στη πολιτική είναι τα οπισθογεμή μυαλά.

Η ιδέα-2: Αποτελούμαστε από ιδέες που παρουσιάζονται μέσα μας και θέλουμε να τις πραγματοποιήσουμε που πρέπει να τις πραγματοποιήσουμε αλλιώς είμαστε νεκροί.

· Το εφικτό της ζωής: Τη μισή ζωή την έζησα, τη βίωσα όχι μέσα από τη φύση αλλά μέσα από τις αναγνώσεις ως φύση και μόνο μ’ αυτό το ένα μισό μου έγινε εφικτό το άλλο μισό.
· Η Σκέψη: Όταν σκεφτόμαστε δε ξέρουμε τίποτα είναι όλα ανοιχτά.
· Η δυστυχία: Η δυστυχία έρχεται εν μία νυχτί.

· Ψάχνοντας τον ένα από τους δέκα: Το 90% των ανθρώπων όταν πεθαίνουν, έχουν ζήσει σ’ ένα κόσμο που τους δόθηκε εκ των προτέρων, σ’ ένα κόσμο που τους δόθηκε εκ των προτέρων από τους γονείς και τους συνεργάτες τους και που ήταν προσαρμοσμένος σ’ αυτούς.

· Η ιδέα-3: Πραγματοποιούμε την ιδέα για να πραγματοποιήσουμε τον εαυτό μας.

· Ανυπακοή: Η ανυπακοή στα παιδικά χρόνια τιμωρείται με θανάσιμους πνευματικούς τραυματισμούς.

· Γάμος: Πρόκειται για τη φύση, ότι πολύ συχνά δύο άνθρωποι εμπορεύονται για να σκοτωθούν με τον καιρό, αργά ή γρήγορα, χρόνια ολόκληρα και δεκαετίες, να τυραννούν ο ένας τον άλλον, στο κοινό μαρτυρικό τους μέλλον με την πνευματική συναισθηματική και σωματική εκμηδένιση.
· Η φύση: Όλα στη φύση είναι λογικά και στην οποία συνάμα το λογικό δεν έχει καμία δουλειά.
· Η διόρθωση-1: Διαρκώς διορθώνουμε τον εαυτό μας με τη μεγαλύτερη ανοικτιρμοσύνη, επειδή την κάθε στιγμή γνωρίζουμε ότι όλα τα πράξαμε λάθος.
· Τα σαράκια: Σε όλη μας την ζωή αντιμαχόμαστε εκατομμύρια σαράκια δίχως να μπορούμε να αμυνθούμε. Ανίσχυροι απέναντι τους. Η κάθε γενιά πιστεύει ότι θα τα βγάλει πέρα με τα σαράκια.
· Τα σχολεία: Γιγάντια ιδρύματα εκμηδένισης. Οι νεαροί υγιείς χαρακτήρες μπαίνουν στα σχολεία και βγαίνουν κατεστραμμένοι, ακρωτηριασμένοι. Ιδρύματα παραμόρφωσης ανθρώπων. Στα σχολεία γινόμαστε απεγνωσμένοι άνθρωποι. Είμαστε από το σχολείο σημαδεμένοι.

· Η ιδέα-4: Κάθε ιδέα έχει το μέγιστο ερεθισμό της και τη μέγιστη περιφρόνηση.

· Τα όρια: Μια μέρα, σε μια και μοναδική στιγμή περνούμε τ’ ακρότατα όρια. Γνωρίζουμε τη μέθοδο αλλά δε γνωρίζουμε τη χρονική στιγμή.
· Η Αυστρία: Ένας πολιτιστικός και πνευματικός βόθρος. Ένα μουσείο καθολικοεθνικοσοσιαλιστικής τέχνης.

· Μοναχός μα δίπλα τους: Μοναχός μαζί με τους άλλους, μα δίπλα τους, πραγματοποίηση, αποπεράτωση, εκμηδένιση. Σε όλες τις περιπτώσεις και σε όλα τα πράγματα σ’ αυτή την αλληλοδιαδοχή.
· Οι σχέσεις-1: Αυτή η αμοιβαία υποκριτική κατανόηση. Αυτός ο μηχανισμός αχρήστευσης.
· Αρχή της αποδεκτής παραμόρφωσης: Η κατάσταση είναι πάντοτε η ίδια, είναι ευνόητο. Ξυπνάμε, πλενόμαστε, ντυνόμαστε, εργαζόμαστε, συναναστρεφόμαστε τον περίγυρο, δεν απελπιζόμαστε, δοκιμάζουμε να μην απελπιζόμαστε. Αποδεχόμαστε.

· Η ιδέα-5: Μέγιστη διαύγεια τη νύχτα εξαίρετη κατάσταση του μυαλού, το χάραμα διαλύεται ο κώνος μέσα στο μυαλό μου.

· Η φυγή: Πηγαίνουμε πάντοτε υπερβολικά μακριά, για να μην έρθουμε υπερβολικά κοντά.
· Η διόρθωση-2: Διόρθωση της διόρθωσης της διόρθωσης. Σημάδια τρέλας, αϋπνίας, μπουχτίσματος από τη ζωή. Ολοένα περισσότερο συνομιλία με τον εαυτό μας επειδή δεν έχουμε άνθρωπο. Φυλακή, φυλακή μονόλογου.
· Τα σχέδια: Όλα είναι θραύσματα και εγκατελειφθέντα σχέδια. Όπου και αν κοιτάξουμε βλέπουμε σχέδια που διακόπηκαν.
· Η αγάπη: Όταν γράφουμε για την αγάπη, το μόνο που καταφέρνουμε είναι να την ξευτελίζουμε.

· Οι σχέσεις-2: Καθώς φυλαγόμαστε απ’ όλους, είμαστε τελικά σε πλήρη έλλειψη επαφής με τον εαυτό μας. Οδυνηρότητα.
· Το τέλος: Το τέλος δεν είναι συμβάν.

Συμπληρωματικά Κατάλοιπα:

· Η τιμωρία στο εξώστεγο: Η σβούρα. Ο αλγόριθμος μιας ιδέας που ξεκινά από τα παιδικά χρόνια.
· Το κίτρινο χάρτινο τριαντάφυλλο: Μερικά πράγματα που συμβαίνουν όταν ένα σημείο παρελθοντικό ολισθαίνει στο διάγραμμα του χωροχρόνου, κοιτάζοντας το κίτρινο χάρτινο τριαντάφυλλο. Τίποτα άλλο.
· Ο όγκος του θανάτου: Ο όγκος του κώνου είναι ίσος με τον όγκο της περιεχόμενης σ’ αυτόν μέγιστης πυραμίδας με άπειρες πλευρές. Οι εγγεγραμμένοι και απεριόριστοι, άπειροι μικροί θάνατοι.
· Το φυλλοβόλο δέντρο φλαμουριά και η συκιά του Ιούδα: Η ανάσταση και η διόρθωση της σκευωρίας.
· Οι διυλίζοντες την επιφάνεια αποφεύγοντας τη διόρθωση: Το κρυφτό και τα μόνιμα παράσιτα.
· Το δηλητήριο: Το κώνειο και η διόρθωση του Σωκράτη.
· Ο σχηματιζόμενος σωρός από τα εκπεμπόμενα υλικά ενός ηφαιστείου: Στο τέλος η εναρμόνιση.
· Το σώμα ζωής και η ισορροπία του ως στατικό πρόβλημα: (και τα τρία ως ένα και αδιάσπαστο πρόβλημα)
1. Τα απειροστά στοιχεία του σώματος ζωής.
2. Υποθέτουμε ότι οι στηρίξεις του σώματος-φορέα ζωής είναι ακλόνητες.
3. Το ελαστικό υλικό (παρελθόν, παρόν, μέλλον) που είναι φτιαγμένα τα απειροστά στοιχεία-μέλη του σώματος ζωής.

· Αοριστία ενός σώματος: Όταν ένας φορέας-σώμα υποβάλλεται σε φόρτιση, μερικοί από τους συνδέσμους-κόμβους υφίστανται μετατοπίσεις οι οποίες είναι άγνωστες, ενώ άλλοι (κόμβοι) μπορούν να υποστούν γνωστές μετατοπίσεις. Το σύνολο των αγνώστων μετατοπίσεων των συνδέσμων ενός σώματος αντιπροσωπεύει το βαθμό ελευθερίας κινήσεώς του.
· Όταν ο προσωπικός φιλόσοφος αυτοκτονεί: Cosa Nostra.
· Η αμοιβαιότητα: Η μη ανατρέψιμη διόρθωση. Ψευδο-ισορροπία: Υποθετικές θεωρίες.
· Το κάρμα της ιδέας: Το κβαντισμένο μυαλό, μας ωθεί να υιοθετούμε ως ιδέα εκείνη που μας πάει μέχρι το τέλος.
· Τα κωνοφόρα όνειρα: Στα κωνοφόρα άνθη, μετά τη γονιμοποίηση τα πέταλα γίνονται σκληρά σα ξύλο και σφίγγονται πλησιάζοντας μεταξύ τους, σχηματίζοντας κώνο.
· Φορτίο καταρρεύσεως: Φορτίο καταρρεύσεως ενός σώματος είναι εκείνο που προκαλεί μεγάλες παραμορφώσεις, οπότε ολόκληρος ο φορέας ή τμήμα του μετατρέπεται σε μηχανισμό κατάρρευσης.
· Μερική και πλήρης κατάρρευση: Μέθοδοι προσδιορισμού μερικής και ολικής κατάρρευσης.
· Η ανωφελής ζωή με τη γενέτειρά της: Η δημιουργία.
· Χρόνος συνειδητής απόρριψης μιας ιδέας: Περί διαστολής και συστολής μιας ιδέας.
· Ένα αρχέγονο αξίωμα: Μια ανεκπλήρωτη-προδομένη ιδέα καθορίζει αυτά που συμβαίνουν στο μέλλον. Μια αποδεκτή-υλοποιημένη ιδέα αναπροσαρμόζει το παρελθόν.
· Το timing και ο κώνος φωτός μιας ιδέας: Τα συνώνυμα και οι αλληλεπιδράσεις γειτονικών ιδεών.
· Η έμμονη ιδέα-killer: Η ιδέα κώνειο, ορμά σα γάτα του Schrodinger μια μέρα στο μυαλό και το κατασπαράζει.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΤΟΜΑΣ ΜΠΕΡΝΧΑΡΝΤ:

Τόμας Μπέρνχαρντ: Λογοτέχνης, Θεατρικός Συγγραφέας, Ποιητής.. Γεννήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 1931στην Ολλανδία από γονείς Αυστριακούς. Γεννιέται στην Ολλανδία γιατί η μητέρα του δεν τολμούσε να γεννήσει στην Αυστρία εκείνης της εποχής παιδί χωρίς νόμιμο πατέρα. Από τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς μένει με τον παππού του και την γιαγιά του, στην Βιέννη. Ο παππούς του ο συγγραφέας Γιοχάνες Φρόιμπιχλερ έγινε το πιο σημαντικό πρόσωπο στην ζωή του. «Ο παππούς μου με έσωσε από την ηλιθιότητα και την μονότονη δυσοσμία της Αυστρίας». Μαθητής γυμνασίου (1942-47), οικότροφος στο Salzburg της Αυστρίας. Η εθνικοσοσιαλιστική διεύθυνση του σχολείου στην αρχή και αργότερα η καθολική, που την διαδέχτηκε του προκαλούσε αηδία και μεγάλα προβλήματα.

Έρχεται σε επαφή με την μουσική. Ιδιαίτερα μαθήματα μουσικής. Εργάζεται ως βοηθός κηπουρού. Εγκαταλείπει (1947) το σχολείο. Μαθητεύει σε ένα υπόγειο μπακάλικο σε μια φτωχογειτονιά του Salzburg.

Οι συνεχείς μεταφορές τροφίμων μέσα στο κρύο και στις βροχές τον αρρωσταίνουν στην αρχή με πλευρίτιδα που εξελίσσεται σε φυματίωση. Μπαίνει (1949) στο θάλαμο των μελλοθανάτων του Δημοτικού Νοσοκομείου της πόλης. Ζει για τρία χρόνια από σανατόριο σε σανατόριο. Σε όλη του την ζωή υποφέρει από νοσήματα του θώρακος. Χάνει (1950) και τα δύο πρόσωπα που αγαπά περισσότερο. Τον παππού του και τη μητέρα του. Συνεχίζει τις σπουδές του στην μουσική. Ταξίδι στην Βενετία. Περίοδος ανασυγκρότησης. Παρακολουθεί μαθήματα (1952) θεάτρου και σκηνοθεσίας. Εργάζεται ως ελεύθερος συνεργάτης σε εφημερίδες. Γράφει για δίκες, ταξίδια, θέατρο, κινηματογράφο.

Το 1953 δημοσιεύει το πρώτο του πεζό σε εφημερίδα με τίτλο «Η τρελή Μαγδαληνή». Ταξίδι στην Γιουγκοσλαβία. Μηνύεται για συκοφαντική δυσφήμηση (1955). Αφορμή ένα άρθρο του που χαρακτήριζε το κρατικό θέατρο, εμποροπανήγυρις. Εκδίδει ποιητικές συλλογές. Μετακομίζει στην Βιέννη. Ταξίδια σε Σικελία, Βοσνία. Στο Λονδίνο (1960-65), εργάζεται στην Βιβλιοθήκη Αυστριακού ιδρύματος. Ταξίδι στην Πολωνία. Εκδίδει το πρώτο του μυθιστόρημα «Frost» το 1963 και «Amras» το 1964. Εγκαθίσταται (1965) σε ένα αγρόκτημα στην Άνω Αυστρία. Μέχρι το τέλος της ζωής του ζει αποτραβηγμένος εκεί. Λίγες φορές βγαίνει έξω, για τη Βιέννη και για ταξίδια κυρίως στην Μεσόγειο. Η μεγάλη πορεία της συγγραφικής του δημιουργίας αρχίζει. Γράφει μυθιστορήματα, διηγήματα, ποιήματα, θεατρικά έργα. «Διαταραχή» το 1967, «Στα όρια του δέντρου», «Βάτεν-μια κληρονομιά» (1969), «Το ασβεστοκάμινο» (1970), «Η δύναμη της συνήθειας», «Διόρθωση» (1975), «Η Αιτία» αυτοβιογραφία-1. Δίκη για συκοφαντική δυσφήμηση από τον ιερέα του Salzburg που αναγνωρίζει τον εαυτό του στο πρόσωπο του φασίστα Θείου Φράντς της «Αιτίας». «Διάσημοι», «Το Υπόγειο» αυτοβιογραφία-2 (1976), «Άνάσσα» (1978), «Ο Αναμορφωτής του κόσμου» (1979), «Αυτοί που τρώνε φτηνά» (1980), «Το κρύο» αυτοβιογραφία-4 (1981), «Μπετόν» (1982), «Ο Ανιψιός του Βιτγκενστάιν», «Ένα παιδί» αυτοβιογραφία-5 (1982), «Ξύλευση» (1984). Δίκη για συκοφαντική δυσφήμηση από κάποιον που αναγνωρίζει το εαυτό του στο πρόσωπο του Αουερσμπέργκερ της «Ξύλευσης». Το δικαστήριο απαγορεύει την κυκλοφορία του βιβλίου στην Αυστρία. Αίρετε μετά από ένα χρόνο. «Ρίττερ, Ντένε, Φος» θεατρικό (1984), «Παλιός Δάσκαλος» (1985). Το 1985 παρουσιάζεται ο «Θεατροποιός» στο Salzburg, προκαλεί σκάνδαλο. Παρόντες της κυβέρνησης καταδικάζουν το έργο του. «Η εξάλειψη», «Μια αναστάτωση» (1986), «Απλός περίπλοκο» (1986) θεατρικό. Το 1988 παρουσιάζεται στο Μπουργτεάτερ της Βιέννης η «Πλατεία Ηρώων» το έργο που προκαλεί πολιτικό σάλο, αφού πραγματεύεται τον ναζισμό και την αναβίωση του στην Αυστρία. Ο Thomas Bernhard πεθαίνει στις 12 Φεβρουαρίου 1989, στο αγρόκτημα του. Στην διαθήκη του, απαγορεύει στο Αυστριακό κράτος να εκμεταλλευτεί το έργο του, απαγορεύει το ανέβασμα έργων του στην Αυστρία και δεν επιτρέπει σε κανέναν να δημοσιεύσει ούτε λέξη από τα λογοτεχνικά του κατάλοιπα στα οποία συμπεριλαμβάνει επιστολές, σημειώσεις, ημερολόγια.

Δέκα χρόνια μετά, το 1999, το Δ.Σ. του Ιδρύματος Τόμας Μπέρνχαρντ αποφασίζει να παρακάμψει τη διαθήκη του συγγραφέα. Στην Ελλάδα έχουν μεταφραστεί (και σε πολύ καλές μεταφράσεις) τα περισσότερα μυθιστορήματά του και έχουν ανεβαστεί, και συνεχίζουν να ανεβάζονται, αρκετά θεατρικά του έργα.

ΜΙΚΡΟΣ ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

Ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς, που με ερέθισμα τη «Διόρθωση» του, είπα να γράψω μια μικρή ακτινογραφία γνωριμίας. Ένα ερέθισμα γνωριμίας. Μακάρι να τα κατάφερα, γιατί αξίζει να διαβάζονται, να διαδίδονται και να βλέπονται τα έργα του Τόμας Μπέρνχαρντ. Τα ζητήματα που συνήθως διαπραγματεύεται είναι η μοναξιά, ο θάνατος, τα γηρατειά, η αρρώστια, η τρέλα, η υποκρισία στους χώρους της κοινωνίας, της πολιτικής και της τέχνης, η χαμένη αγία οικογένεια, οι ενοχές, η απελπισία. Η παρακμή του πολιτισμού και του Δυτικού Κόσμου. Η πολιτική, πνευματική και ηθική παρακμή της Αυστρίας και η ανικανότητά της να αντιμετωπίσει το παρελθόν και την ιστορία της. Στα έργα του δεν υπάρχει διέξοδος, η οδύνη μετατρέπεται σε ένα κυνικό και ερμητικό στοχασμό. Ο λόγος του Μπέρνχαρντ είναι άμεσα προφορικός, σαν ποτάμι που ρέει, εκμηδενίζοντας έτσι περίτεχνα την απόσταση συγγραφέα και αναγνώστη, μειώνοντας μοναδικά το διάκενο μεταξύ της αληθινής τέχνης και της ζωής.