ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΣΤΕ ΑΕΙ ΠΑΙΔΕΣ

Η άποψη αυτή είναι διατυπωμένη στον πλατωνικό Τίμαιο1 από Αιγύπτιους ιερείς απευθυνομένους στο Σόλωνα. Οι Έλληνες λοιπόν είναι πάντοτε παιδιά. Τούτο σημαίνει ότι βλέπουν τον κόσμο με μάτι παρθενικό, σ’ ένα περιβάλλον ευδίας, για να θυμηθούμε και την αρχαϊκή λυρική ποίηση που χρησιμοποίησε ιδιαίτερα τους τύπους : ευδία, εύδιος κ.λ.π. Μ’ αυτήν τη διατύπωση αναδεικνύεται το χαρίεν, το παιγνιώδες, το αφελές με την αρχική σημασία της λέξης αντίκρυσμα του κόσμου. Περισσότερο ίσως συστοιχεί μ’ αυτό η αντίληψη περί νεότητας του Μιμνέρμου, κορυφαίου λυρικού ποιητή.
Δε χωρεί αμφιβολία ότι οι γερμανοί στοχαστές επηρεάζονται απ’ αυτά. Ο Χέρντερ, για να σταθώ μόνο σε μια περίπτωση, εξαίρει αυτήν την αιώνια νεότητα της αρχαίας τέχνης2 .
Αυτό έγινε απ’ άλλους, επαναλαμβάνω. Κατόπιν τούτου θ’ αρκεστώ σ’ ένα νεοέλληνα που επηρεάστηκε απ’ αυτά. Πρόκειται για τον Παλαμά που ήδη απ’ τον πρόλογο του έργου «Τα μάτια της ψυχής μου» θα μιλήσει για τον αγήρατο αρχαίο κόσμο και τη γοητεία που ασκεί3. Κυρίως όμως ολ’ αυτά θα βρουν την ποιητική τους διατύπωση στη «Φλογέρα του βασιλιά». Εδώ διαβάζουμε :

«Κι ακούστε ! Πρέπει κι ο άνθρωπος ,
κάθε φορά που θέλει να ξαναβρεί τα νιάτα του,
νάρχεται στο ποτάμι
της Ομορφιάς να λούζεται».

                   Και παρακάτω :

«Με σένα το ξανάνιωμα του κόσμου ν’ αρχινάει
του κόσμου το ξανάνιωμα μ’ εσέ να παίρνει τέλος»4
 

Αυτά ο ποιητής τα γράφει, αναφερόμενος στην Ακρόπολη και τον Παρθενώνα, εκφράσεις κορυφαίες του αρχαίου κόσμου.
Αναμφισβήτητα με δεδομένη την αρχαιογνωσία του Παλαμά την τόσο πρώιμη (αρκεί να θυμηθεί κανείς μόνο το νεανικό σχεδόν «Ύμνον εις την Αθήναν», 1889) μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Παλαμάς γνώριζε την αρχαία πηγή ή τις ανάλογες τις επηρεασμένες απ’ αυτήν.
Με δεδομένη τη γαλλική παιδεία του θα περίμενε κανείς να έχει επηρεαστεί απ’ το Ρενάν, συγγραφέα ήδη της «Προσευχής πάνω στην Ακρόπολη». Φυσικά δεν αποκλείεται αυτό. Ορατότερη όμως είναι η επίδραση των γερμανών φιλοσόφων και αισθητικών του 18ου αιώνα κι εξής.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ :
1. Πλάτων Τίμαιος, 22b – 23b
2. Herder, Histoire et culture, un autre filosophie de l’histoire, trad. Max Rouche, ed. Flammarion, Paris 2000, p. 143
3. Κ. Παλαμάς, «Άπαντα», εκδ. Μπίρη, τόμος 1, σελ. 212 - 213
4. Κ. Παλαμάς, «Άπαντα», εκδ. Μπίρη, τόμος 5, σελ. 100