Ο ΣΕΦΕΡΗΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

Δε χωρεί αμφιβολία ότι ο Σεφέρης επηρεάστηκε στο ποιητικό και δοκιμιακό του έργο απ’ όλους τους βραχίονες της ελληνογνωσίας. Τα ημερολόγιά του κι ό,τι ενδεχομένως υπομνηματίζει το έργο του το επιβεβαιώνουν – κι αυτά – περίτρανα. Ξεκινάμε λοιπόν απ’ αυτό το προφανές και το πανθομολογούμενο.
Ωστόσο, αν κοιτάξουμε, βαθύτερα, μπορούμε να προβούμε σε κάποιες διακρίσεις.
Συγκεκριμένα: επηρεάστηκε κυρίως απ’ την αρχαιοελληνική γραμματεία και τέχνη αλλά κι απ’ τη νεοελληνική δημοτική παράδοση. Γενικά αυτά συνυπάρχουν απ’ τις πρωϊμότερες κιόλας ποιητικές εκδηλώσεις του. Μάλλον όμως στις πρώτες του συγγραφικές του εκδηλώσεις, και του «Μυθιστορήματος» συμπεριλαμβανομένου, προέχει στο έργο του ο αρχαιοελληνισμός. Βαθμιαία και υπό την επήρεια συγκλονιστικών ιστορικών εξελίξεων – του β΄ παγκοσμίου πολέμου και της κατοχής κυρίως –, όταν έρχεται στην επικαιρότητα ο καθόλου νεοελληνικός βίος και η νεοελληνική λογοτεχνία, λόγια και δημοτική, ενισχύεται κι ο νεοελληνισμός του. Το δοκίμιό του για το Μακρυγιάννη και το «Ημερολόγιο καταστρώματος, Γ» το πιστοποιούν.
Ο Σεφέρης πιστεύει στην τρίσημη περιοδίκευση της ιστορίας του ελληνισμού και της ιστορίας της γραμματείας του. Πρόκειται για το γνωστό σχήμα του Κ. Παπαρηγόπουλου. Ο ελληνισμός, ενιαίος, διακρίνεται σε αρχαίο, βυζαντινό και νεότερο.
Δε νομίζουμε ότι εισφέρει κάτι διαφορετικό ως προς τις τομές, τις καμπές της ιστορίας του ελληνισμού, απ’ ό,τι αρκετοί άλλοι, προηγούμενοι ή σύγχρονοί του.
Όμως η έμφαση σε κάποιες περιόδους του ελληνισμού με την έννοια της συστηματικότερης ενασχόλησής του μ’ αυτές δείχνει αρκετά – την καθοριστικότερη, κατά τη γνώμη του, συμβολή αυτών των περιόδων στη διαμόρφωση του ελληνισμού. Θ’ αντέλεγε κάποιος ότι «εκμεταλλεύεται» ποιητικά θέματα και μοτίβα, αρχαιοελληνικά ή δημοτικά, κι ότι αυτό δεν προϋποθέτει κάποιαν εκ μέρους του αξιολόγηση ή θεωρία. Δε νομίζω ότι αυτό πρέπει να γενικευθεί. Αν μελετηθεί και το δοκιμιακό του έργο πιστοποιείται, μάλλον εύκολα, ότι η αποδοχή κάποιων περιόδων προδίδει μιαν αξιολογική – τουλάχιστον- πρόθεσή του.
Κλείνω το παρόν σημείωμα, που δεν επιβαρύνω εδώ με παραπομπές, λαμβανομένου υπόψη του χαρακτήρα του τόμου αυτού – αποσκοπεί κυρίως στην απόλαυση των ποιητικών κειμένων αρκετών λογοτεχνών – με την υπενθύμιση απλώς του ποιήματός «Μνήμη, Έφεσος», απ’ το «Ημερολόγιο Καταστρώματος, Γ», του ενδεικτικού της αρχαιομάθειας του ποιητή. Στο ποίημα αυτό, επηρεασμένος κυρίως απ’ την κατακλείδα του «Προφητικού» του «Δωδεκαλόγου του γύφτου» του Παλαμά, ο ποιητής συνομιλεί με τον εφέσιο Ηράκλειτο, χωρίς να τον ονοματίζει. Διαισθάνεται μια μελλοντική αναβίωση του ελληνισμού – του προγενέστερου, του «μείζονος» - σύμφωνα μάλιστα με την αντίληψη του Eφέσιου για τη διαρκή κίνηση και μεταβολή των πραγμάτων.