Το άλικο γράμμα

από τον Nathaniel Hawthorne

            Ο συγγραφέας του λογοτεχνικού έργου γεννήθηκε το 1804 στο Salem, Massachusetts και πέθανε το 1864. Προερχόταν από οικογένεια πουριτανών που είχαν μια βαθιά ηθική. Είναι ένας από τους μεγάλους αμερικανούς συγγραφείς του 19^ου αιώνα, μεγάλωσε στη Νέα Αγγλία και είναι ευρύτερα γνωστός για το μυθιστόρημά του Το άλικο γράμμα που γράφτηκε το 1850.

            Αυτό το έργο είναι ο φάρος της αμερικάνικης αναγέννησης. Η ιστορία είναι συναρπαστική και παραμένει στην επικαιρότητα σε πολλές χώρες του κόσμου.

            Μια γυναίκα στιγματισμένη επειδή είχε ένα παιδί χωρίς να είναι παντρεμένη με τον συγκεκριμένο άντρα. Η ταυτότητα του πατέρα του παιδιού δεν αποκαλύπτεται από τη μητέρα. Ο ίδιος όμως υφίσταται αλλεπάλληλες συγκρούσεις στη συνείδησή του, όπως: να παραιτηθεί απ’ το αξίωμά του για να μην αντιμετωπίζει μόνη η μητέρα του παιδιού την απόρριψη της κοινωνίας; ή μήπως πρέπει να σκέπτεται τον εαυτό του και την κοινωνική του θέση;

            Η γυναίκα-μάνα είναι ένα πολύ ωραίο πορτραίτο μιας θαρραλέας γυναίκας απέναντι στην εχθρότητα της κοινωνίας. Αγωνίζεται περήφανα για τον εαυτό της και τη μικρή της κόρη. Αντιμετωπίζει τις κριτικές που ασκούνται σε βάρος της με αξιοπρέπεια.

            Ο συγγραφέας έθεσε την πλοκή του έργου στην εποχή των πρώτων αποίκων για να αποφύγει τη λογοκρισία και έπρεπε να διέθετε πολύ θάρρος για να ασκήσει ο ίδιος κριτική σε μια κοινωνία άκρως συντηρητική.

            Το έργο αυτό είναι ένα κόσμημα της αμερικάνικης λογοτεχνίας, θέτει τις βάσεις μιας Αμερικής πουριτανικής, στασιαστικής, σκληρής και στοργικής.

            Ο συγγραφέας Hawthorne φέρνει στη μνήμη μας τις τραγωδίες μιας δυστυχισμένης συνείδησης στην πουριτανική αποικία της Νέας-Αγγλίας του 17^ου αιώνα.

            Η πλοκή είναι απλή και φαίνεται να αποκαλύπτει το ερωτικό τρίγωνο.

            Ένας γέρος άγγλος λόγιος έστειλε στη Βοστώνη τη νεαρή σύζυγό του, Hester Pryne για να εγκατασταθεί πριν απ’ αυτόν.

            Όταν ήρθε να τη συναντήσει δύο χρόνια πιο αργά, την βρίσκει εκτεθειμένη στο πάσσαλο των καταδίκων, στο ικρίωμα έχοντας γεννήσει μια κόρη, εκτός γάμου, τη Pearl.

            Είναι δε καταδικασμένη να φοράει σ’ όλα τα ρούχα της ένα κατακόκκινο γράμμα το Α το κεφαλαίο, σύμβολο της μοιχείας που διέπραξε. (Adultère=μοιχαλίδα).

            Είναι μια ιστορία ανθρώπινης αδυναμίας και θλίψης που αναφέρεται σ’ ένα λαό όπου η θρησκεία και ο νόμος είναι σχεδόν ταυτόσημα και τόσο βαθιά συνυφασμένα.

            Η τιμωρία της γυναίκας, από τους αξιότιμους δικαστές, που διέπραξε τη μοιχεία ήταν να στιγματιστεί και να σημαδευτεί σ’ όλη της τη ζωή από το άλικο γράμμα. Μα ο πόνος της δεν ήταν το σημάδι αλλά ο πόνος μέσα στην καρδιά της. Ούτε μια βελονιά απ’ αυτό το κεντημένο γράμμα δεν έγινε που να μη τη νοιώσει μέσα στη καρδιά της.

            Στην αποικία της Μασαχουσέτης λοιπόν η αισχύνη σύρονταν έξω στο φως του ήλιου και η Esther Pryne έδειχνε το άλικο γράμμα στη πλατεία της αγοράς.

            Το ικρίωμα εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα τμήμα μια σωφρονιστικής μηχανής που σήμερα εδώ και δύο ή τρεις γενιές υπάρχει απλά σαν κάτι ιστορικό και παραδοσιακό ανάμεσά μας.

            Η Esther Pryne ήταν πλέον το μίασμα του βαρύτερου αμαρτήματος σε αντίθεση με τη Παναγία που κρατά το βρέφος στο κόρφο της και μας θυμίζει την εικόνα της Αγίας Μητρότητας, μια ιερή εικόνα της άσπιλης μητρότητας που το παιδί της έμελλε να σώσει το κόσμο.

            Εδώ όμως η σεβαστή ιδιότητα της ανθρώπινης ζωής προξενούσε ένα κόσμο σκοτεινό με τους σκληρούς μάρτυρες της διαπόμπευσης που τα αδυσώπητα βλέμματά τους καρφωμένα πάνω στο στήθος της με το άλικο γράμμα επιθυμούσαν το θάνατό της.

            Η δυστυχισμένη γυναίκα κρατούσε τη θέση της, είχε θωρακιστεί να αντιμετωπίσει τα κεντρίσματα και τα δηλητηριασμένα τσιμπήματα των δημόσιων χλευασμών.

            Θα μπορούσε όμως όλους αυτούς να τους ξεπληρώσει με ένα πικρό και περιφρονητικό χαμόγελο.

            Με την αισχρότητα και τη σοβαρότητα του αμαρτήματος είχαν ασχοληθεί δικαστές και κληρικοί.

            Παρ’ όλες τις προτροπές και τις εκκλήσεις, η μοιχαλίδα γυναίκα με τη θαυμαστή δύναμη και γενναιοδωρία της καρδιάς της δεν αποκάλυψε ποτέ το όνομα του πραγματικού πατέρα του παιδιού της και έτσι φυλακίστηκε.

            Η τέχνη της ήταν το κέντημα, ασχολήθηκε με τη βελόνα της και η βελονιά της θα μπορούσε να παρουσιαστεί στη τραχηλιά του Κυβερνήτη μα δεν υπήρχε ούτε μια περίπτωση να έχουν καλέσει τη δεξιοσύνη της να κεντήσει ούτε το άσπρο βέλο που θα κάλυπτε τη ντροπαλή όψη μιας νύφης.

            Η κοινωνία αντιμετώπιζε την αμαρτία της με μια αδιάλλακτη στάση.

            Όταν τη Κυριακή πήγαινε στην εκκλησία ανακάλυπτε ότι ήταν το θέμα του κηρύγματος.

            Η Esther Pryne πάλευε ακόμη να πιστέψει ότι δεν υπήρχε άλλος θνητός τόσο ένοχος όσο αυτή.

            Το όνομα του παιδιού ήταν Pearl και σήμαινε μαργαριτάρι. Η Esther το ονόμασε έτσι διότι ο μοναδικός θησαυρός που είχε μεγάλη αξία γι’ αυτήν ήταν αυτό το παιδί.

            Εκείνη την εποχή η εξουσία των Αγίων Γραφών επέτρεπε τη βαναυσότητα και τη συχνή χρήση της βέργας, ως τιμωρία, για έμπρακτα σφάλματα αλλά και ως σωτήριο σύστημα για την ανάπτυξη και την προαγωγή όλων των παιδικών αρετών.

            Η Esther Pryne στάθηκε παράμερα και άφησε το παιδί της να κυβερνηθεί από τις δικές του παρορμήσεις και να αποφύγει την άδικη αυστηρότητα.

            Η μικρή Pearl, ως έμβλημα και προϊόν αμαρτίας δεν είχε κανένα δικαίωμα να βρίσκεται ανάμεσα στα ευλογημένα από το βάφτισμα νήπια. Από την αποφυλάκισή της και μετά η Esther έβλεπε τα παιδιά της αποικίας να διασκεδάζουν με το μελαγχολικό τρόπο που επέτρεπε η πουριτανική ανατροφή.

            Ο Κυβερνήτης της αποικίας είχε εξετάσει το θέμα ακόμη να αφαιρέσουν από την Esther τη κηδεμονία της κόρης της. Εκείνη όμως απάντησε ότι το σημάδι του άλικου γράμματος την έχει διδάξει και τη διδάσκει καθημερινά. Πολλά μαθήματα τη βοηθούν το παιδί της να γίνει καλό και σοφό.

            Ο άντρας της ο Ρότζερ Τσίλλινγκγουερθ ερχόμενος στην αποικία είδε την Esther Pryne να στέκει μπροστά στο κόσμο σαν άγαλμα αμαρτίας και είχε κυριεύσει, όπως ο Σατανάς ή ένας απεσταλμένος του Σατανά, τον αιδεσιμότατο Αρθουρ Ντιμσπτέηλ του οποίου η λύπη και ο τρόμος που υπήρχαν στα βάθη των ματιών του δυστυχισμένου εφημέριου, έκριναν ότι η μάχη ήταν σκληρή και η νίκη κάθε άλλο παρά σίγουρη.

            Το σώμα του εφημέριου συρρικνωνόταν συνεχώς μπροστά στα μάτια των πιστών, το χέρι πάντα τοποθετημένο πάνω στην καρδιά του με τρεμάμενη ανάσα, πίστευε πως ήταν ολόκληρος ένα μίασμα και ένα ψέμα!

            Η απρόσμενη παρουσία του συζύγου της Esther, ήταν το αγκάθι της τύψης, η απόγνωση της συγνώμης.

            Ο εφημέριος θεωρούσε τον εαυτό του ένα ψευτο-άγιο, θα έδειχνε, όπως έλεγε, το αληθινό πρόσωπό του την ημέρα της Κρίσεως.

            Το δικό του άλικο γράμμα καιγόταν μυστικά, θεωρούσε μεγάλη ανακούφιση στα επτά χρόνια απάτης να κοιτάζει μέσα στα μάτια της Esther τον αληθινό εαυτό του, όπως πραγματικά ήταν, θεωρούσε την ψυχή του πεθαμένη γιατί δεν μπορούσε να πει την αλήθεια που θα τον έσωζε από το αμάρτημά του.

            Η Esther Pryne σήκωνε λοιπόν το φορτίο της ατίμωσης και ο εφημέριος την απατηλή μίμηση του καλού του ονόματος.

            Κανένας άνθρωπος για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν μπορεί να έχει άλλο πρόσωπο για τον εαυτό του και άλλο για τον κόσμο χωρίς τελικά να σαστίσει για το ποιο είναι το αληθινό του.

            Ένας άνθρωπος που ζούσε με νεκρικό χρώμα στο πρόσωπό του, ένας άνθρωπος που δεν είχε ζωή μέσα του, που κλονιζόταν αλλά δεν έπεφτε για ένα αμάρτημα πάθους, όχι αρχών, ούτε καν πρόθεσης, ακολουθώντας το Νόμο της Φύσης, ήταν ο αιδεσιμότατος κ. Ντιμσντέηλ που με τη βοήθεια του Θεού αποκάλυψε το μυστικό της αμαρτίας του που τον βασάνιζε, ανέλαβε τη ντροπή του, στάθηκε στο ικρίωμα, τράβηξε την τραχηλιά του μπροστά από το στήθος του, το πρόσωπό του είχε τη λάμψη του θριάμβου, όπως κάποιος που καταφέρνει να νικήσει τον πιο δυνατό πόνο και ύστερα σωριάστηκε πάνω στο ικρίωμα.

            Η παρουσία του συζύγου της Esther, ο γέρος Ρότζερ Τσίλλινγκουερθ ήταν πάντα το πυρωμένο βασανιστήριο, ο Σατανάς που τον ροκάνιζε αδιάκοπα είχε βάλει σκοπό της ζωής του την καταδίωξη του θύματος και τη συστηματική πραγματοποίηση της εκδίκησής του.

            Ο θάνατος του εφημέριου είναι μια παραβολή ότι ενώπιον της Αιώνιας Αγνότητας είμαστε όλοι το ίδιο αμαρτωλοί και πόσο απόλυτα κούφια είναι η τιμιότητα και του πιο εκλεκτού ανθρώπου.

            Η μικρή Pearl ήταν ο αγγελιοφόρος του πόνου σ’ αυτή τη ζωή και θα μεγάλωνε ανάμεσα στην ανθρώπινη χαρά και τη λύπη, χωρίς να δίνει πλέον αιώνια μάχη με τον κόσμο αλλά θα γινόταν γυναίκα μέσα σ’ αυτόν.

            Η σημερινή κοινωνία που ζούμε επιτρέπει τη σεξουαλική απελευθέρωση και τις διάφορες επιλογές του κάθε ατόμου στη ζωή του χωρίς να κατακρίνει το φτερωτό θεό του Έρωτα.

            Ο Herbert Shipman[1] είχε γράψει κάποτε: έγραψα πάνω στην καρδιά μου απαγορεύεται η διέλευση μα γύρισε ο έρωτας γελώντας και μου είπε: ‘εγώ μπαίνω παντού’. Ο έρωτας είναι αρπακτικό, αλλά πάλι λαχταράς να σ’ αρπάξει αυτό το αρπακτικό και να σε πάει στη φωλιά του, μόνο και μόνο για να δεις πώς είναι ο κόσμος από κει ψηλά.

            Ο Έρωτας είναι δαίμονας… τον μαγνητίζουν οι δυσκολίες και απολαμβάνει να βλέπει ανθρώπους να επιορκούν…

            Ο έρωτας όμως είναι και αναρχικός. Δεν γνωρίζει κανόνες, δεν μπαίνει σε καλούπια, δεν φοβάται τίποτα, ρημάζει αδίστακτα τα πάντα, δεν τον σταματάει κανένας φραγμός και κανένας θεσμός. Ούτε καν ο θεσμός του γάμου…

            Η μοιχεία είναι συνήθως ένα φαινόμενο που προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις: κλονισμό του γάμου, κλονισμό της ψυχικής ισορροπίας των παιδιών, διαζύγια, απώλεια αυτοκυριαρχίας, απώλεια αυτο-σεβασμού, αίσθημα κενού, κατάθλιψη…

            Η γυναικεία μοιχεία έχει πάντα τη ρίζα της στον έρωτα. Μήπως είναι μια αντίδραση επακόλουθη της κατάθλιψης που μαστίζει θλιβερά την εποχή μας και ο έρωτας μια πρόφαση ή μια φυγή απ’ την οικτρή πραγματικότητα που βιώνει η σύγχρονη γυναίκα, εγκλωβισμένη στο φαύλο κύκλο των ρόλων τους οποίους πρέπει να υποδυθεί και τους οποίους επιλέγουν άλλοι πολλές φορές αντί για την ίδια; Μήπως είναι η έσχατη λύση, το κλαδί της σωτηρίας για ένα γάμο που δεν επιθυμεί να διαλύσει για λόγους κοινωνικούς, ηθικούς ή οικονομικούς;

            Ο φιλόσοφος Charles Fourier (1772-1837) μας διαβεβαιώνει ότι οι πραγματικές ερωτικές σχέσεις βρίσκουν τη θέση τους, κατ’ αυτόν, κυρίως, στις κρυφές, εξωσυζυγικές ερωτικές σχέσεις και στον αγοραίο έρωτα.

            Ο Fourier ασκεί συνεχώς κριτική στην αστική οικογένεια και στον θεσμό του γάμου που οδηγούν σε απομόνωση, εγωισμό και εχθρότητα, άρα είναι ουσιαστικά αντικοινωνικοί θεσμοί.

            Σχετικά με τη θέση της γυναίκας, οι στοχασμοί του Fourier είναι ασυνήθιστα προοδευτικοί για την εποχή του:

            Η κοινωνική πρόοδος συμπίπτει πάντα με την αυξανόμενη χειραφέτηση της γυναίκας, και η οπισθοδρόμηση των λαών έχει την αιτία της στο συρρίκνωμα των θηλυκών ελευθεριών… Η εξάπλωση των προνομίων των γυναικών είναι η θεμελιακή προϋπόθεση για κάθε κοινωνική πρόοδο.

            Ο Fourier καθιστά συνεχώς σαφές ότι η καταστολή του έρωτα – κυρίως του σεξουαλικού έρωτα – οδηγεί σ’ ένα φιάσκο: δεν είναι βλαβερές οι τέρψεις, αλλά η σπανιότητα των τέρψεων, απ’ όπου γεννιέται η υπερβολή.

            Πρόσθετα υποστηρίζει ότι η υποκρισία δημιουργείται από την καταπίεση.

            Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι πρέπει να δείχνουμε οίκτο και κατανόηση σε κάθε μοιχό ή μοιχαλίδα σε μια εποχή γενικότερης κρίσης των αξιών και των θεσμών.

            Οφείλουμε να θυμηθούμε τη γνωστή φράση του Χριστού ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω….