Emile
J.J. Rousseau
Ο Jean Jacques Rousseau γεννήθηκε το 1712 στη Γενεύη της Ελβετίας. Μετά από περιπλανήσεις κατέληξε στο Παρίσι το 1742. Απέκτησε πολλές εμπειρίες, ευαισθησίες και ενδιαφέροντα αλλάζοντας πολλά επαγγέλματα για να επιβιώσει.
Στο έργο «Αιμίλιος ή περί Αγωγής» τόνισε την ανάγκη στροφής της εκπαίδευσης στην ανάπτυξη όχι μόνο της λογικής αλλά και των αισθήσεων των μαθητών. Μειώνει την αξία της μάθησης από τα βιβλία και υποστηρίζει ότι τα συναισθήματα ενός παιδιού πρέπει να καλλιεργούνται από τη λογική του. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μάθηση βάσει της εμπειρίας. Απαγορεύει τα βιβλία στο παιδί προτού συμπληρώσει τα 12 χρόνια. Η διαπαιδαγώγηση του σώματος στοχεύει στις σωματικές ασκήσεις, σε κανόνες υγιεινής και στην κολύμβηση.
Στον τομέα της πνευματικής διαπαιδαγώγησης ο J.J. Rousseau αναφέρει ένα μοναδικό βιβλίο: του Ροβινσώνα Κρούσου.
Στρέφεται εναντίον των προκαταλήψεων, ιεραρχεί τα επαγγέλματα τονίζοντας την αναγκαιότητα της χειρωνακτικής εργασίας και την τελική επιλογή επαγγέλματος.
Όσον αφορά τη θρησκευτική διαπαιδαγώγηση εμπεριέχει τη δοκιμασία της αμφιβολίας και την κριτική των θρησκειών εξ αποκαλύψεως. Καταλήγει στο πρακτικό συμπέρασμα να μην είναι κανείς ούτε φιλόσοφος αλλά ούτε και μισαλλόδοξος.
Ο J.J. Rousseau κάνει λόγο «Περί των ταξειδίων» διότι κατ’ αυτόν τον τρόπο διευρύνονται οι πνευματικοί ορίζοντες, όπως συμβαίνει και στον «Αιμίλιο». Όποιος ταξιδεύει με αληθινό στόχο να μορφωθεί, επιστρέφει όλο και καλύτερος και πιο σοφός από όσο ήταν όταν έφυγε. Έτσι είχε ταξιδέψει και ο δικός του ο «Αιμίλιος».
Σύμφωνα με τον συγγραφέα κάθε διαπαιδαγώγηση πρέπει να έχει μουσική αρμονία και όχι να ακολουθεί κάποιο λογικό σχήμα που έχει συλλάβει το μυαλό ενός ενήλικα.
Πρέπει να σεβόμαστε τη φύση και την ελευθερία του παιδιού και να αφήνουμε να ωριμάσει η παιδικότητα μέσα στα παιδιά.
Όταν είμαστε μπροστά σ’ ένα βρέφος, λέει ο Rousseau χαρακτηριστικά πρέπει να «ετοιμάζουμε από μακριά το βασίλειο της ελευθερίας του».
Όμως για τους δεκαπεντάχρονους εφήβους αναφέρει: «Κάντε τους ίσους με εσάς για να γίνουν ίσοι με εσάς».
Ο Rousseau αναφέρει σχετικά: «Γνωρίζετε ποιος είναι ο πιο σίγουρος τρόπος να κάνετε το παιδί σας δυστυχισμένο; Είναι να το συνηθίσετε να τα αποκτά όλα. Το παιδί δεν πρέπει να αποκτά κάτι επειδή το ζητά, αλλά επειδή το έχει ανάγκη, ούτε να κάνει κάτι επειδή πρέπει να είναι υπάκουο, αλλά μόνο επειδή το χρειάζεται. Γι’ αυτό οι λέξεις της υπακοής και της προσταγής θα διαγραφούν από το λεξιλόγιό του και ακόμη περισσότερο οι λέξεις του καθήκοντος και της υποχρέωσης». Οι λέξεις όμως της δύναμης, της ανάγκης, της αδυναμίας και του πειθαναγκασμού πρέπει να κατέχουν τη δέουσα θέση. Η «εξάρτηση από τα πράγματα», δηλαδή, η υποταγή μόνο στις φυσικές ανάγκες, δεν παρεμποδίζει καθόλου την ελευθερία αφού αληθινή ελευθερία σημαίνει να είναι κανείς υποταγμένος μόνο στους νόμους της φύσης.
Ο συγγραφέας γνωρίζει ότι είναι χίμαιρα να θέλει να αναθρέψει ελεύθερα έναν ελεύθερο άνθρωπο σε μια κοινωνία όπου δεσπόζει η ανισότητα, ότι είναι ουτοπία να ελπίζει ότι θα μεταβάλει την κοινωνία αν δεν διαθέτουμε ελεύθερους ανθρώπους, έτοιμους να θυσιαστούν για την ελευθερία αυτή, για την ισότητα όλων έναντι του νόμου. Πρέπει λοιπόν να κάνουμε και τα δύο ταυτόχρονα: «Πρέπει να μελετούμε την κοινωνία μέσω των ανθρώπων και τους ανθρώπους μέσω της κοινωνίας». Ο Rousseau εγκαταλείπει το αγόρι του έργου του τον Αιμίλιο, όταν φθάνει στα εικοσιπέντε του χρόνια.
Συγκεκριμένα ο «Αιμίλιος» απαρτίζεται από 5 βιβλία:
ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ
«Η ηλικία της φύσης»: το βρέφος
ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
«Η ηλικία της φύσης»: από 2-12 χρονών
ΒΙΒΛΙΟ ΤΡΙΤΟ
«Η ηλικία της ρώμης»: από 12-15 χρονών
ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
«Η ηλικία της λογικής και των παθών»: από 15-20 χρονών
ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
«Η ηλικία της φρόνησης και του γάμου»: από 20-25 χρονών
Ο «Αιμίλιος» είναι ασφαλώς το βιβλίο που προώθησε περισσότερο το λαϊκό, δηλαδή, το μη θρησκευτικό-Σχολείο και Κράτος απελευθερωμένο από την κηδεμονία των διαφόρων δογμάτων.
Ο Rousseau πρεσβεύει ότι οι παιδαγωγοί αναζητούν πάντα τον ενήλικα στο παιδί.
Μετά τη δημοσίευση του έργου του Rousseau «Αιμίλιος ή περί αγωγής» το 1762 κάποιες μέθοδοι άρχισαν να αναπτύσσονται. Αυτές ξεκινούν από το παιδί και κυρίως από τα ενδιαφέροντά του, επιδιώκουν να αναπτύξουν στοιχεία της αυθόρμητης δραστηριότητας του παιδιού, μια και οι εισηγητές των μεθόδων πιστεύουν στην ρήση του Rousseau ότι το παιδί γεννιέται καλό. Οι νέοι μέθοδοι διδασκαλίας στοχεύουν στην ανάπτυξη της ιδιαίτερης προσωπικότητάς του. Ενώ οι παλιές μέθοδοι και τεχνικές, όπως: η αποστήθιση, η απόλυτη λογικοποίηση και η επανάληψη επιδιώκουν την «παγίδευση» του μαθητή και όχι την αυθόρμητη ανάπτυξή του σύμφωνα με τους δικούς του ρυθμούς εξέλιξης.
Στον «Αιμίλιο» έργο κλειδί για τον πολιτισμό μας, όπως χαρακτηρίστηκε από τους μελετητές του, ο Rousseau εκθέτει τις απόψεις του περί αγωγής. Είναι φανερό ότι η παιδαγωγική του θεμελιώνεται σε δύο μεγάλες αρχές: στην απομάκρυνση του παιδιού από την ολέθρια επιρροή της κοινωνίας και στην ανάπτυξη της ελευθερίας.
Οι θεωρίες του έργου «Αιμίλιος ή περί Αγωγής» το καθιστούν απαραίτητο σήμερα όχι μόνο σε παιδαγωγούς, κοινωνιολόγους και φιλοσόφους αλλά και σε κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο.
Πρέπει να αναφέρουμε ότι ο συγγραφέας Jean Jacques Rousseau με τη συγγραφή αυτού του έργου με τις προοδευτικές και αντιτιθέμενες προς την εποχή του θεωρίες, εκδιώχθηκε και δόθηκε εντολή να συλληφθεί, για δε το βιβλίο αποφάσισε το Κοινοβούλιο εκείνης της εποχής να καεί ως ανατρεπτικό και επαναστατικό.