Η μεροληψία της δικαιοσύνης ένα διαχρονικό φαινόμενο της ανθρώπινης ύπαρξης
Πολλά κατά καιρούς έχουν ειπωθεί για την αποφυγή της αδικίας.
Κατά το γάλλο συγγραφέα Charles Montesquieu (1689-1755) «ο νόμος πρέπει να είναι σαν το θάνατο. Κανέναν απολύτως να μη γνωρίζει ή να λυπάται ή να συγχωρεί».
Κατά τον Αδαμάντιο Κοραή κορυφαίο διδάσκαλο του γένους και πνευματικό ηγέτη του νέου Ελληνισμού (1748-1833) «μόνη η δικαιοσύνη φέρει την ελευθερία, τη δύναμη και την ασφάλεια. Η ανδρεία χωρίς τη δικαιοσύνη είναι ευτελές προτέρημα».
Κατά τον νομοδιδάσκαλο Jhering Rodolf (1818-1892) το ξίφος χωρίς τη πλάστιγγα, είναι η γυμνή βία η πλάστιγγα, χωρίς το ξίφος, είναι η αδυναμία του δικαίου. Και τα δύο αλληλοεξαρτώνται και αλληλοπροσδιορίζονται.
Οι Στωϊκοί θεώρησαν τη δικαιοσύνη σαν μια από τις τέσσερεις αρετές. Οι τρεις άλλες ήταν η φρόνηση, η σωφροσύνη και η ανδρεία. Απ’ αυτές οι δύο πρώτες ταυτίστηκαν με τη δικαιοσύνη, ενώ η ανδρεία ήταν άχρηστη, όταν δεν υπήρχε για το σκοπό της επικράτησης του δικαίου.
Ο περίφημος νομοδιδάσκαλος Ουλπιανός έδωσε τον ορισμό της δικαιοσύνης που χρησίμευσε στον Ιουστινιανό σαν βάση της νομοθεσίας του:
«Δικαιοσύνη είναι η σταθερά και διηνεκής θέλησις του αποδίδειν εκάστω το προσήκον».
Στον χώρο της νεότερης τέχνης η δικαιοσύνη παριστάνεται συνήθως σαν γυναίκα με δεμένα τα μάτια που κρατά στο ένα χέρι μια ζυγαριά και στο άλλο ξίφος. Από τις γνωστές παραστάσεις της δικαιοσύνης αρχαιότερη είναι εκείνη που βρίσκεται πάνω στη λεγόμενη «λάρνακα του Κυψέλου», στην οποία η δικαιοσύνη παριστάνεται σαν νεαρή γυναίκα που υψώνει το χέρι για να κτυπήσει την άσχημη γυναίκα, την Αδικία.
Η δικαιοσύνη λοιπόν, που ασκείται από τον άνθρωπο, παρουσιάζει πολλές αδυναμίες.
Ο Γάλλος ποιητής Jacques Prévert παρομοιάζει τη δικαιοσύνη με την καλή ή τη κακή μουσική και τον άνθρωπο πάνω στον οποίο ασκείται, τον παρομοιάζει μ’ ένα ζώο που δεν ξέρει πώς να χορεύει διότι αγνοεί τους σκοπούς αυτής της δικαιοσύνης. Ο Γάλλος ποιητής πιστεύει ότι ο δικαστής σαν άνθρωπος διακατέχεται από προκαταλήψεις και καταδικάζει ανθρώπους που δεν ευθύνονται γι’ αυτό που κατηγορούνται.
Οι διαδικασίες της δικαιοσύνης δεν έχουν αλλάξει εδώ και χρόνια. Άλλοτε εκτελούσαν ανθρώπους με απαγχονισμό ή με αποκεφαλισμό στην λαιμητόμο.
Στον 20ό αιώνα, τον δήθεν ανθρωπιστικό, ανακάλυψαν την ηλεκτρική καρέκλα και την θανάσιμη ένεση.
Ο Γάλλος ποιητής στην ποιητική του συλλογή choses et autres και στο ποίημά του la maison du crime αναφέρεται σ’ ένα τυφλό ζητιάνο που δέχτηκε ελεημοσύνη από ένα περαστικό που του έδωσε χρήματα με ίχνη αίματος από ένα φόνο. Ο ζητιάνος που είναι τυφλός, δεν γνωρίζει τον ένοχο και αγνοεί την προέλευση των χρημάτων, οδηγείται στο θάνατο από την ίδια τη δικαιοσύνη που δεν ψάχνει να βρει τον αληθινό ένοχο και σπρώχνει ένα θύμα της δυστυχίας, δημιούργημα της κοινωνίας, στην ηλεκτρική καρέκλα.
Η ηλεκτρική καρέκλα λοιπόν είναι ένα «μοντέρνο» επίτευγμα της δικαιοσύνης και χρησιμοποιείται σαν ένα μέσο πρακτικό αλλά δεν βοηθάει στο να λύσει το πρόβλημα της αθωότητας ή της ενοχής του κατηγορουμένου.
Πολλά είναι τα παραδείγματα της επιπόλαιης και επιφανειακής διεξαγωγής αποφάσεων από μέρους της δικαιοσύνης που είναι υπόλογη και ένοχη για κατάχρηση εξουσίας, όπως η υπόθεση του Alfred Dreyfus, γαλλοεβραίου αξιωματικού (1859-1935) που κατηγορήθηκε για κατασκοπεία (1894) προς όφελος της Γερμανίας.
Το δριμύτατο «κατηγορώ» του Emile Zola απευθυνόμενος στους δικαστές και η εξέγερση ενός μεγάλου πλήθους διανοουμένων συνετέλεσαν στην αναθεώρηση της δίκης και στην αθώωση του γαλλοεβραίου αξιωματικού το 1906 αφού είχε περάσει ένα χρονικό διάστημα εξευτελισμού της προσωπικότητάς του και απώλειας της καριέρας του.
Οι δικαστές είχαν δράσει με οδηγό τις ρατσιστικές και εθνικιστικές τους προκαταλήψεις.
Οι δύο αναρχικοί ιταλοί Nicolas Sacco και Bartholomeo Vanzetti το 1920 συνελήφθηκαν ως ένοχοι για δήθεν ένοπλη επίθεση, φόνο του ταμία ενός εργοστασίου υποδημάτων και για κλοπή της πληρωμής των εργαζομένων. Καταδικάστηκαν σε θάνατο χωρίς καμία απόδειξη κατηγορίας. Εκτελέστηκαν 23 Αυγούστου του 1923. Το γεγονός αυτό έφερε δυσφορία και αγανάκτηση στις Η.Π.Α. Αθωώθηκαν μετά θάνατον 19 Ιουλίου του 1977, από τον κυβερνήτη της Μασαχουσέτης.
Άλλο παράδειγμα μεροληψίας που ξεσήκωσε τον κόσμο ήταν στις 19 Ιουνίου του 1953, όταν οι κομμουνιστές Ethel και Julius Rosenberg εκτελέστηκαν στις Η.Π.Α. Κατηγορήθηκαν ότι δήθεν έκλεψαν τα μυστικά της ατομικής βόμβας για να τα πουλήσουν στη Ρωσία. Συγγραφείς, καλλιτέχνες, αρχηγοί κράτους ακόμη και ο ίδιος ο Πάπας μεσολάβησαν για την αθώωση του ζευγαριού Rosenberg μα μάταιες όλες οι προσπάθειες.
Η Angela Davis έγχρωμη αμερικανίδα επαναστάτρια, φεμινίστρια και στρατευμένη ενάντια στον ρατσισμό, έγινε πολύ γρήγορα μέλος του κομμουνιστικού κόμματος στην Αμερική.
Το 1969 κατηγορήθηκε για τις κομμουνιστικές της ιδέες και αποκλείστηκε από το Πανεπιστήμιο του Los Angeles όπου εργαζόταν σαν καθηγήτρια βοηθός στον τομέα της φιλοσοφίας. Φυλακίστηκε στη συνέχεια από μηχανορραφίες του FBI. Μετά από 16 μήνες φυλάκισης και από μία δίκη θορυβώδη, απέκτησε την ελευθερία της τον Ιούνιο του 1972.
Όλα αυτά αποδεικνύουν ότι η άσκηση της δικαιοσύνης δεν είναι παρά μια παρωδία τόσο δυσάρεστη όσο και εξευτελιστική που η εξουσία μπορεί να χρησιμοποιήσει σε περίοδο ειρήνης.
Ο ιταλός νομομαθής Beccaria (1738-1794) το 1764 έγραψε το βιβλίο «πταίσματα και ποινές». Στο έργο του καταγγέλλει άλλοτε με λυρισμό και άλλοτε με ειρωνεία καλυμμένη, τις δικαστικές πλάνες, τις υποθέσεις που έκλεισαν εσπευσμένα, τη χρήση αμφίβολων αποδείξεων και τη σκληρότητα των ποινών.
Ο Voltaire (1694-1778) θαυμάζει το θάρρος του Beccaria και συντάσσει αμέσως ένα σχολιασμό για το βιβλίο αυτού του λάτρη της ανθρωπιάς. Προσεγγίζοντας το πρόβλημα της ποινής του θανάτου, κατ’ αρχήν απομακρύνει την ποινή στο όνομα της κοινωνικής ωφέλειας, υπογραμμίζοντας πάντα την απόλυτη αναγκαιότητα της αντικατάστασης της ποινής στο όνομα του σεβασμού της ανθρώπινης ζωής. «Υποχρεώστε τους ανθρώπους να εργαστούν, τους κάνετε τίμιους. Αλλά ακόμη και αν υπάρχει πράγματι μια αιτία για την οποία ο νόμος επιτρέπει το θάνατο του κατηγορουμένου, θα βρεθούν χίλιες άλλες για τις οποίες η ανθρωπότητα, πιο δυνατή από το νόμο, οφείλει να διαφυλάξει τη ζωή αυτών που ο νόμος ο ίδιος παρέδωσε στο θάνατο».
Σήμερα η πράξη της θανατικής ποινής υπάρχει και διατηρείται σε χώρες όπως: η Αμερική και διάφορες μουσουλμανικές χώρες όπου επικρατεί η ακραία αντιμετώπιση των παραπτωμάτων που διαπράττονται.
Οι εκπρόσωποι της δικαιοσύνης όμως ακόμη και στις μέρες μας συνεργάζονται με την εκάστοτε πολιτική εξουσία και συγκαλύπτουν θέματα με συνοπτικές διαδικασίες, κάνουν κατάχρηση εξουσίας και υπερβαίνουν κάθε νόμιμο όριο προκειμένου να έχουν ίδιο όφελος.
Οι συνέπειες που έρχονται από τον διακυβερνώμενο λαό και τους πολίτες είναι η αμφισβήτηση των θεσμών και η εξέγερσή τους για μια εξυγίανση του κατεστημένου και νοσηρού συστήματος στο οποίο δεν διοχετεύεται άπλετο φως δικαίου και αλήθειας αλλά σκοταδισμός και σύγχυση.
Και επειδή η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία στηρίζουμε αυτήν σ’ ένα ευοίωνο και αισιόδοξο μέλλον της ανθρωπότητας όπου η σκέψη και η νοοτροπία αντιμετώπισης των κοινωνικών προβλημάτων θα βελτιωθεί ακόμη περισσότερο με τις νεότερες γενιές ανθρώπων που θα έρθουν και θα έχουν διδαχθεί από τα λάθη των προηγουμένων.