ΕΙΚΟΣΤΟΣ ΑΙΩΝΑΣ:

            Η ΟΥΤΟΠΙΑ ΣΤΗ ΦΟΡΜΟΛΗ


Καθώς ο 20ος αιώνας ψυχομαχούσε έσβηναν μία-μία οι φωτιές, που πλανεύτρα η ελπίδα άναψε στις ψυχές μας. Ο αιώνας προδότης έδυσε και πάνω στο βάθρο που στήσαμε για να κρατήσουμε αμόλυντη τη μεγάλη ευκαιρία τώρα σημαίες ανεμίζουνε τα ξέφτια απ’ το μανδύα της ελπίδας. Η ματιά βυθίζεται στα περασμένα κι σκέψη αναμετράει τις φορές που σταυρωθήκαμε αθώοι ή ένοχοι, τους λαθεμένους χειρισμούς, τους αιμάτινους ωκεανούς που πολιόρκησαν τη χερσόνησο.

Ποτέ άλλοτε η ανθρώπινη αγριότητα δεν πήρε τόσο φρικαλέες διαστάσεις. Ο αριθμός των φονικών, απίστευτος. Ανάμεσα στον Αύγουστο του 1914 και το Μάιο του 1945, 70 εκ. άνθρωποι χάθηκαν σε πολέμους, σε στρατόπεδα, σε βασανιστήρια, σε λοιμούς. Κι όλα αυτά, εκεί που έπαλλε η καρδιά του πολιτισμού. Εκεί που οι άνθρωποι της δύσης, του ανεπτυγμένου βορρά, μετρούσανε το μπόι τους με το Θεό!
Στα πλούσια εδάφη της Ευρώπης ευδοκίμησαν όλες εκείνες οι θεωρίες που έπνιξαν τη ψυχή μας μεσ’ τη φρίκη.

Κι όμως σαν ήσουν έφηβος, δεκαεπτά χρονών, όπλισες τσεκούρι τα χέρια των λαών και εμείς γίναμε «θύτες και θύματα στο θυσιαστήρι της μεγάλης ιδέας».1 Και τα λάβαρα ξεδιπλώθηκαν απ’ τα Ουράλια μέχρι το Γολγοθά. Και περιμέναμε ο έφηβος να ενηλικιωθεί, να ωριμάσει. Μα πόσο πλανηθήκαμε! Συμβολαιογράφοι κατακλύσανε τις πολύπαθες πόλεις μας κραδαίνοντας χαρτιά υπογεγραμμένα από αρχιδικαστάδες. Μας απειλούσαν κιόλας, πως όποιος του νόμου το γράμμα παραβεί θα έχει να κάνει με δικαστικούς κλητήρες κι αυτοί δεν χωρατεύουνε.

Κι εμείς, ανήμποροι θεατές, παρακολουθούσαμε το βάπτισμα της ουτοπίας στη φορμόλη.

Ύστερα, οι πόλεις πλημμύρισαν πλανόδιους ρήτορες, που με λόγια καίρια περιγράφανε τις μέρες τις μελλούμενες. Με πειθώ περίσσια, μας διαβεβαίωναν πως όλα θ’ άλλαζαν. Τίποτα δεν θa ’ναι σαν και πρώτα. Μηχανές θεϊκές, δαιμονικές θα σκέπτονται, θα ενεργούν, θα ερωτεύονται, θα παράγουν αντί για μας. Κι εμείς απαλλαγμένοι από μάταιες συζητήσεις θ’ αναπτυσσόμαστε, θα πλουτίζουμε.
Έκπληκτοι βγήκαμε πάλι στους φλεγόμενους δρόμους. Αναζητήσαμε παλιούς συντρόφους. Συναντήσαμε ανθρώπους χωρίς πρόσωπο. Ακούσαμε λέξεις άγνωστες. Διαπιστώσαμε πως οι φλέβες μας είχαν αντικατασταθεί από ηλεκτρονικά καλώδια του διαδικτύου. Οχυρωθήκαμε πίσω απ΄ τις λαμαρίνες ακριβοπληρωμένων αυτοκινήτων. Νοιώσαμε τον αέρα να λιγοστεύει. Άφωνοι διαβάσαμε την επικείμενη δολοφονία του δάσους, την εξαφάνιση της λόχμης, το θάνατο του αγριολούλουδου. Οι πόλεις φόρεσαν το τσιμεντένιο κορσέ τους. Η ασφυξία έτοιμη να μας αφανίσει.

Αιώνα Ιούδα! Πρόσκαιρη υπεροχή μας έταξες, εφήμερη δύναμη μας χάρισες, μάταιες νίκες μας υποσχέθηκες. Κι είχες σύμμαχους πιστούς όλου του κόσμου τα εκτροφεία: τις μεγάλες βιομηχανίες.
Μα ο άνθρωπος με κανένα τρόπο δεν εξουσιάζει τη φύση όπως ο κατακτητής ένα ξένο λαό. Ανήκει σ’ αυτήν. Η φύση μπορεί να συνεχίσει τη πορεία της και χωρίς τον άνθρωπο. Κανείς δεν μπορεί να συμπεριφέρεται στη Μάνα γη σαν να ήταν πράγμα για πούλημα. Όπως το κρέας του σφαγμένου ζώου, όπως το απαλό δέρμα της ερμίνας.
Οι φυσικοί πόροι για τους ανθρώπους που διευθύνουν τις μεγάλες βιομηχανίες δεν είναι τίποτα περισσότερο από μέσα παραγωγής, όπως εργαλεία και μηχανές. Όσο καλλίτερα εκμεταλλεύονται οι διάφορες πολυεθνικές τη φύση, τόσο περισσότερο λαμπρό φαντάζει το μέλλον για τα ταμεία τους. Έτσι λοιπόν λεηλατούν τις θάλασσες:
Ο Ιαπωνικός αλιευτικός στόλος αρμενίζει σαν πάνοπλος πειρατής, επιτίθεται με ανεμότρατες τέλεια εξοπλισμένες ενάντια σε οποιοδήποτε θαλάσσιο οργανισμό: ψάρια, θαλάσσια θηλαστικά, δελφίνια, θαλάσσια πτηνά. Με δίχτυα που σαρώνουν στο διάβα τους ότι βρουν μπροστά τους, σε μεγάλη έκταση, ξεπερνούν τα 70 χιλιόμετρα μήκος και τα 15 μέτρα βάθος. Πιάνουν πολύ περισσότερα απ’ όσα χρειάζονται. Η μισή λεία ξαναρίχνεται νεκρή στη θάλασσα.
Όμως η σαγήνη του κέρδους, ο μαγνήτης της εξουσίας οδηγούν αλάθητα τους βιαστές στης φύσης τη κλίνη.
Ενώ οι πάνοπλοι πειρατές αρπάζουν οτιδήποτε ζει στη θάλασσα, τα ιαπωνικά τραστ χρησιμοποιούν τα νερά των ακτών όχι μόνο της Ιαπωνίας αλλά και της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής σαν χωματερές για δηλητηριώδη απόβλητα. Ένα μικρό παράδειγμα: Το 1949 η χημική βιομηχανία Κίσο μεταπήδησε από την παραγωγή λιπασμάτων στα πλαστικά. Από τότε έρεε υδράργυρος στον κόλπο Μιναμάτα του Ιαπωνικού νησιού Κιουσού. Ο υδράργυρος μετατρεπότανε στα βουρκόνερα σε μεθυλυδράργυρο. Διάφοροι μικροοργανισμοί τον έτρωγαν, κι αυτοί με τη σειρά τους θα γέμιζαν τα στομάχια των ανθρώπων. Το δηλητήριο θα δημιουργούσε βλάβες στο νευρικό σύστημα: Παράλυση, δυσκολίες στην ομιλία, άνοια, απώλεια της αφής και της αίσθησης του πόνου, φοβία, αλλαγή της προσωπικότητας.
Σαν ήσουν ώριμος πια, σχεδόν γέρος, αλλεπάλληλοι θάνατοι ερήμωσαν τις γειτονιές μας. Εγκαταλείψαμε τα σπίτια μας κι οι θύμησες θάφτηκαν κάτω από ξύλα, πέτρες και κονιορτό. Μεσίτες εμπορεύτηκαν τις βιβλιοθήκες μας και τα μουσεία μας. Κι εμείς απαθείς θυσιάζαμε ολομόναχοι κάθε μεσημέρι τις αισθήσεις μας στο βωμό του χρηματιστηρίου. Έτσι δεν ακούσαμε τη φωνή του ποιητή σαν προειδοποιούσε απ’ τη μακρινή Ινδία πως «ο θάνατος εμφανίζεται σαν μια πυγολαμπίδα , σαν τον αφρό πάνω στο ποτάμι».2 Ούτε είδαμε τα δηλητηριώδη νέφη καπνού όταν δολοφονούσαν χιλιάδες ανθρώπους και ζώα στο Μποπάλ. Το εργοστάσιο παραγωγής φυτοφαρμάκων Σεβίν άφησε τα αέρια να ταξιδέψουν αργά αλλά σταθερά προς το κέντρο της πόλης σκορπώντας τον όλεθρο.
Η Γιούνιον Κορμπάιντ, υπεύθυνη για το τραγικό συμβάν ,μας διαβεβαίωσε πως το κακό δεν ήταν δα και τόσο μεγάλο. Μια χασούρα 43 σεντς μόνο ανά μετοχή στη Γουόλ Στριτ. Άλλωστε οι Ινδίες βρίσκονται πολύ μακριά.


Βάρκα δίχως κουπιά
Η άμπωτης να τιμονεύει
Το ρέμα παρασύρει
Τελευταίες σελίδες του ημερολογίου

Μια σειρά από ζώα έχουν προγραφεί από τα τραστ τροφίμων, οικιακής βιομηχανίας. Ελέφαντες, χελώνες, δελφίνια, ασιατικές αρκούδες, κροκόδειλοι, στρουθοκάμηλοι έχουν καταδικαστεί σε θάνατο. Σύμφωνα με στοιχεία της Greenpeace η Ιαπωνία είναι υπεύθυνη για το θάνατο 500.000 ελεφάντων από το 1972 μέχρι το 1992.
Όλοι μιλούνε για τον αφανισμό του τροπικού δάσους βροχής στη Βραζιλίας. Λίγοι, όμως, γνωρίζουν για τα τροπικά δάση βροχής σ’ άλλα μέρη του πλανήτη. Η σημασία αυτών των δασών είναι τεράστια για τους ανθρώπους. Οι ποικιλίες των ειδών που ζουν σ’ αυτά, μοναδικές. Το κλίμα του πλανήτη επηρεάζεται καθοριστικά από τα τροπικά δάση.
Τα δάση αυτά παρέχουν τροφή και ομορφιά στους ανθρώπους που ξέρουν να ζουν μ’ αυτό. Περικλείουν τόσα μυστικά, τόσα άγνωστα είδη ζώων και φυτών, που η καταστροφή του ισοδυναμεί με την πυρπόληση μιας τεράστιας βιβλιοθήκης από την οποία ένας άνθρωπος έχει διαβάσει μόνο ένα βιβλίο. Σε λίγα χρόνια τα τροπικά δάση βροχής σημεία της γης θα έχουν καταστραφεί πλήρως : στα βαθύπεδα των Φιλιππίνων, στη Μαλαισία, Ινδονησία, Σουμάτρα, Σουλαβέζι, στο νότιο κι ανατολικό Αμαζόνιο, στις περισσότερες περιοχές υγρού δάσους στη βραζιλιανή ακτή του Ατλαντικού, στη δυτική Αφρική και τη Μαγαδασκάρη, έχουν ήδη καταστραφεί.
Παλαιότερα έσπαγαν τα κύματα της γαλάζιας θάλασσας στο χαγιάτι των σπιτιών των ψαράδων της Αράλης. Σήμερα οι κάτοικοι της Αράλης βλέπουν την Αράλη ούτε με τηλεσκόπιο.
Η Αράλη δεν πέθανε δίχως λόγο. Καταδικάστηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1960 σε θάνατο και οι δικαστές της, ήξεραν τι έκαναν. Η απόφαση ήτανε η εντατική μονοκαλλιέργεια μπαμπακιού στις τότε σοβιετικές δημοκρατίες της Κ. Ασία. Ποίος χρειαζόταν την Αράλη; Αφού τα αναμενόμενα οικονομικά οφέλη από την πώληση του μπαμπακιού θα ’ταν υψηλότερα από την αξία της λίμνης. Τα αμέτρητα κανάλια άρδευσης και δεκάδες φράγματα σταμάτησαν, τα ποτάμια και τα άδειασαν
Θα μπορούσε κανείς να μιλάει για πολύ ώρα ακόμα για τους πολλαπλούς βιασμούς που υφίσταται η φύση απ’ τον αδηφάγο κερδοσκόπο πολιτισμένο άνθρωπο. Θα μπορούσε κανείς ν’ αναφέρει την βιομηχανία δέρματος στις Ινδίες που σκορπά το θάνατο. Για τα πυρηνικά απόβλητα. Για τα ζιζανιοκτόνα που μολύνουν ποτάμια και λίμνες για την εξαγωγή τοξικών αποβλήτων στον τρίτο κόσμο.

Πολιορκημένοι απ’ τη βαρβαρότητα των μεγαφώνων καταφύγαμε στο ημίφως των υπνωτηρίων. Εκεί όμως μας επιτέθηκαν θριαμβικές φωνές που αναγγέλλανε γενικό ξεπούλημα. Λέξεις εξοντωμένες από την έλλειψη περιεχομένου μας κύκλωναν. Μας υπενθύμιζαν διαρκώς πόσο μάταιη είναι η υπεράσπιση της αγάπης, των ονείρων, της ουτοπίας. Έτσι εύκολα πιστέψαμε τους πολύχρωμους περιοδεύοντες θιάσους όταν μας διαβεβαίωναν πως τα επίσημα ντοκουμέντα των ληξιαρχείων παραδόθηκαν στις φλόγες κι έτσι ανώνυμοι πια θα χαιρόμαστε τις εξαίσιες νύχτες. Τεράστιες οθόνες στημένες στις πλατείες με χρώματα φανταχτερά μας αποδείκνυαν πως ο ουρανός δεν έχει πια μυστικά από μας. Σκυμμένοι στους υπολογιστές πληκτρολογούσαμε ασύνειδα τη λέξη «ύβρη» όπως συνειδητά την εννοούσαν οι αρχαίοι τραγωδοί μας.
Εργοστάσια πυρηνικά ξεφύτρωσαν σαν μανιτάρια, 414 τον αριθμό, για να παράγουν όπλα, ραδιενεργό μόλυνση, καρκίνους και λίγη ηλεκτρική ενέργεια. 3

Οχετοί φρίκης στήθηκαν σε 50 σημεία για να εκχύνουν τα ραδιενεργά απόβλητα στις θάλασσες. Η μόλυνση στις δυτικές ακτές της Ευρώπης φτάνει σε τρομακτικά ύψη : 8.000 μπεκερέλ Καίσιο 137 ανά τετρ. Μέτρο. 4
Ατσάλινο πλέγμα υφάνθηκε γύρω απ’ την ατμόσφαιρα: Μεθάνιο, φθοριούχοι υδατάνθρακες, διοξείδιο του άνθρακα τα δηλητηριώδη νήματα που φυλακίζουν τη θερμότητα της γης.
Οι υφάντρες του θανατερού αυτού ιστού βλέπουν απαθείς τη ζωή να οδηγείται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Στρατιές νεκρών λέξεων χλευάζουν την αλήθεια. Κολακεύουν την ανικανότητά μας για σκέψη, για πολιτική δράση.
Όταν έπνεες τα λοίσθια, αιώνα προδότη, τα πλήθη και πάλι συναθροίστηκαν στις πλατείες αμίλητα. Έψαχναν απεγνωσμένα νa ’βρουν στου κόσμου τα λεξικά, λέξεις τη φρίκη ν’ αποτυπώσουν.
Τυφλοί πύραυλοι, όπλα νάνων λαμπάδιαζαν νύχτες χωρίς άστρα ,στο μακρινό Ιράκ, στο κοντινό Κόσοβο. Ηλεκτρονικές φαρέτρες σκορπούν το θάνατο σ’ εχθρούς και φίλους. Νεκρώνουν θάλασσες, στεγνώνουν ποτάμια, πυρπολούν δάση.
Ανήμπορες οι λέξεις να συνθέσουν τη συμφωνία της παραφροσύνης καθώς η στρατιά των παραμορφωμένων παιδιών παρελαύνει, καθώς οι μήτρες, χαίνουσες πληγές, στενάζουν για την ορφάνια της επερχόμενης γενιάς.

Αναγνώστη φίλε και συνένοχε
έμεινες ολομόναχος εσύ κι η φωνή σου
σαν στερέψει ο ήχος
η ελπίδα λεηλατείται
ο ουρανός ορφανεύει
σκέφτεσαι την απόδραση
μα τα θαλασσινά κι ουράνια
σταυροδρόμια κλειστά
η νύχτα κόρη του Χάους
και του Έρεβους
το θάνατο κοιλοπονάει

Στο κατώφλι του 21ου αιώνα ένα ερώτημα πλανιέται πάνω απ’ τη γέρικη ήπειρό μας:
Μήπως οι φιλόσοφοι μας εξαπάτησαν; Μήπως οι Θεοί μας εγκατέλειψαν; Κι όμως

Στο βάθος
του ορίζοντα
Ένα αβάφτιστο
τσεκούρι
Αιωρείται
Πάνω απ’ τον
εικοστό πρώτο αιώνα
Και προσμένει ανάδοχο 5

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
1. Άνθιμος Θανάσης, Ιούδας αιώνας
2. Ζίγκορ Αναμπόρ Καν, μεγάλος δάσκαλος της ποίησης Ουρντού
3. Deutsches Atomforum, αρ. τεύχους Stand: 8/1990
4. Spiegel, αρ. τεύχους 4 έτος 1990
5. Άνθιμος Θανάσης, Επανατένιση 1985
 

ΜΑΡΚΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ